Shloka 673
Duryodhana’s Post-Duel Lament and Instructions (भग्नसक्थस्य विलापः)
त्वं गति: सहितैवीरिे: पाण्डवैदविपदां वर | “मनुष्योंमें श्रेष्ठ केशव! ये राजा अन्धे और बूढ़े हैं तथा इनके सभी पुत्र मारे गये हैं। अब समस्त वीर पाण्डवोंके साथ तुम्हीं इनके आश्रयदाता हो”
tvaṃ gatiḥ sahitaiḥ vīraiḥ pāṇḍavaiḥ dvipadāṃ vara | manuṣyeṣu śreṣṭha keśava ime rājānaḥ andhāḥ vṛddhāś ca teṣāṃ sarve putrā hatāḥ | adhunā samastaiḥ vīraiḥ pāṇḍavaiḥ saha tvam eva eṣām āśrayadātā ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—“മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കേശവാ! വീര പാണ്ഡവന്മാരോടുകൂടി നീയേ ഈ രാജാക്കന്മാരുടെ ആശ്രയവും അന്തിമ അഭയവും. ഇവർ അന്ധരും വൃദ്ധരുമാണ്; ഇവരുടെ പുത്രന്മാർ എല്ലാവരും നിഹതരായി. ഇനി പാണ്ഡവന്മാരോടുകൂടി നീയേ ഇവരുടെ രക്ഷകനും ശരണദാതാവും ആകണം.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even after victory, dharma requires care for the defeated and the vulnerable—especially the aged and bereaved. Leadership is shown not only in battle but in granting protection, shelter, and stability to those left helpless by war.
Vaiśampāyana describes an appeal to Kṛṣṇa (Keśava): many kings are now blind and old, their sons having been killed in the war. Therefore Kṛṣṇa, together with the Pāṇḍavas, is urged to become their support and protector in the war’s aftermath.