Shloka 60
Duryodhana’s Post-Duel Lament and Instructions (भग्नसक्थस्य विलापः)
त्वत्समा नास्ति लोके5स्मिन्नद्य सीमन्तिनी शुभे । “सुबलनन्दिनि! मैं तुमसे जो कुछ कहता हूँ, उसे ध्यान देकर सुनो और समझो। शुभे! इस संसारमें तुम्हारी-जैसी तपोबल-सम्पन्न स्त्री दूसरी कोई नहीं है ।। ५९ ई |। जानासि च यथा राज्ञि सभायां मम संनिधौ,“रानी! तुम्हें याद होगा, उस दिन सभामें मेरे सामने ही तुमने दोनों पक्षोंका हित करनेवाला धर्म और अर्थयुक्त वचन कहा था, किन्तु कल्याणि! तुम्हारे पुत्रोंने उसे नहीं माना
tvat-samā nāsti loke ’sminn adya sīmantinī śubhe | jānāsi ca yathā rājñi sabhāyāṃ mama saṃnidhau |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ശുഭേ, മഹതിയായ സ്ത്രീയേ! ഇന്നീ ലോകത്തിൽ നിനക്കു തുല്യയായവൾ ആരുമില്ല. രാജ്ഞീ! എന്റെ സന്നിധിയിൽ രാജസഭയിൽ നീ ധർമ്മവും അർത്ഥവും ചേർന്ന, ഇരുപക്ഷത്തിന്റെയും ഹിതത്തിനായുള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; എന്നാൽ നിന്റെ പുത്രന്മാർ അത് അംഗീകരിച്ചില്ല.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
True counsel unites dharma (moral right) with artha (practical good) and aims at the welfare of all parties; ignoring such balanced advice—especially from a spiritually powerful and discerning elder—leads to harm and moral failure.
The narrator, Vaiśampāyana, praises a queen as unparalleled and reminds her of a prior moment in the royal court when she offered dharma- and artha-based advice meant to benefit both sides, but her sons refused to follow it.