Shloka 53
Duryodhana’s Post-Duel Lament and Instructions (भग्नसक्थस्य विलापः)
मा शुचो नरशार्दूल पाण्डवान् प्रति किल्बिषम् । “कुरुप्रवर! पुरुषसिंह! आप और यशस्वी गान्धारी-देवी कभी पाण्डवोंकी बुराई करनेकी बात न सोचें ।। एतत् सर्वमनुध्याय आत्मनश्न व्यतिक्रमम्
vaiśampāyana uvāca | mā śuco naraśārdūla pāṇḍavān prati kilbiṣam | etat sarvam anudhyāya ātmanaś ca vyatikramam |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നരശാർദൂല, ദുഃഖിക്കരുത്; പാണ്ഡവരോടു കുറ്റബോധമോ ദുഷ്ചിന്തയോ പുലർത്തരുത്. സംഭവിച്ചതെല്ലാം, സ്വന്തം വീഴ്ചകളും ധ്യാനിച്ച്, മറ്റുള്ളവരെ കുറ്റപ്പെടുത്തൽ ഒതുക്കി ആത്മപരിശോധനയിലേക്കു തിരിയുക.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse counsels restraint in grief and blame: one should not direct sinful intent or harsh condemnation toward the Pāṇḍavas, but instead contemplate the full situation and one’s own deviations from dharma—an ethical move from accusation to self-scrutiny and reconciliation.
In the aftermath of catastrophic events, Vaiśampāyana offers calming counsel to a great Kuru figure, urging him not to brood in sorrow or turn against the Pāṇḍavas, but to reflect on the chain of actions and personal responsibility.