Shloka 45
Duryodhana-śibira-praveśaḥ — The Pāṇḍavas Enter the Kaurava Camp; The Burning of Arjuna’s Chariot
निकृत्या यत् पराजैषीस्तस्मादसि हतो रणे | तुमने द्यूतक्रीड़ाके जानकार सुबलपुत्र शकुनिके द्वारा उस कलाको न जाननेवाले धर्मज्ञ युधिष्ठिरको, जो छलसे पराजित किया था, उसी पापसे तुम रणभूमिमें मारे गये हो ।। ४४ $ई || जयद्रथेन पापेन यत् कृष्णा क्लेशिता वने,त्वद्योषै्निहत: पाप तस्मादसि हतो रणे । जब पाण्डव शिकारके लिये तृणबिन्दुके आश्रमपर चले गये थे, उस समय पापी जयद्रथने वनके भीतर द्रौपदीको जो क्लेश पहुँचाया और पापात्मन! तुम्हारे ही अपराधसे बहुत-से योद्धाओंने मिलकर युद्धस्थलमें जो अकेले बालक अभिमन्युका वध किया था, इन्हीं सब कारणोंसे आज तुम भी रणभूमिमें मारे गये हो
nikṛtyā yat parājaiṣīs tasmād asi hato raṇe | jayadrathena pāpena yat kṛṣṇā kleśitā vane, tvad-doṣair nihataḥ pāpa tasmād asi hato raṇe ||
വായു പറഞ്ഞു—വഞ്ചനകൊണ്ട് നീ മറ്റുള്ളവരെ തോൽപ്പിച്ചു; അതുകൊണ്ടുതന്നെ നീ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. പാപിയായ ജയദ്രഥൻ വനത്തിൽ കൃഷ്ണാ (ദ്രൗപദി)യെ പീഡിപ്പിച്ചതും, നിന്റെ തന്നെ കുറ്റം മൂലം നടന്ന അഭിമന്യുവിന്റെ പാപകരമായ വധവും—ഇവയാൽ തന്നെയാണ് നീ रणഭൂമിയിൽ വീണത്.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The passage frames battlefield death as moral consequence: deceit and complicity in grave wrongs (humiliating Draupadī, enabling Abhimanyu’s unfair killing) ripen into retributive karma, making one answerable for both direct acts and enabling others’ crimes.
Vāyudeva addresses a fallen warrior, declaring that his death in the war is the result of earlier adharma—victory gained through trickery, the suffering inflicted on Draupadī in the forest by Jayadratha, and the collective, unjust slaying of Abhimanyu in which the addressee bore culpability.