Shloka 19
Duryodhana-vadha-pratikriyā: Harṣa, Nindā, and Kṛṣṇa’s Nīti-vyākhyā (Śalya-parva 60)
'शत्रुओंको संताप देनेवाले बलरामजी! महर्षि मैत्रेयने भी दुर्योधनको पहलेसे ही यह शाप दे रखा था कि “भीमसेन अपनी गदासे तेरी दोनों जाँघें तोड़ डालेंगे” ।। अतो दोषं न पश्यामि मा क्रुद्धयस्व प्रलम्बहन् । यौन: स्वै: सुखहार्दे श्ष॒ सम्बन्ध: सह पाण्डवै:
śatrūṇāṃ santāpa-dena-vāle balarāma-jī! maharṣi-maitreyeṇa api duryodhanaṃ pūrvaṃ eva ayaṃ śāpaḥ dattaḥ—“bhīmasenaḥ sva-gadayā tava ubhe jaṅghe bhaṅkṣyati” iti. ato doṣaṃ na paśyāmi; mā kruddhyasva pralambahān. yaḥ naḥ svaiḥ sukhahārdyaiḥ sambandhaḥ saha pāṇḍavaiḥ.
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ശത്രുക്കൾക്ക് താപം നൽകുന്ന ബലരാമാ! മഹർഷി മൈത്രേയനും ദുര്യോധനനോട് മുമ്പേ തന്നെ ഈ ശാപം നൽകിയിരുന്നു—‘ഭീമസേനൻ തന്റെ ഗദയാൽ നിന്റെ ഇരുതുടകളും തകർക്കും’ എന്ന്. അതിനാൽ ഇതിൽ ഞാൻ ദോഷം കാണുന്നില്ല; പ്രലംബഹന്താ, കോപിക്കരുത്. സ്നേഹവും സഹസുഖബന്ധങ്ങളും കൊണ്ടു പാണ്ഡവരോടും ഞങ്ങൾക്ക് ബന്ധമുണ്ട്.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames a violent outcome as morally and causally grounded: when a deed is foretold as the fruit of prior wrongdoing (a sage’s curse), one should restrain reactive anger and recognize the larger ethical chain of cause and consequence.
Sañjaya addresses Balarāma, urging him not to be enraged at the impending/occurring breaking of Duryodhana’s thighs by Bhīma’s mace, because Sage Maitreya had already cursed Duryodhana with exactly this fate; Sañjaya also reminds him of their affectionate ties with the Pāṇḍavas.