Shloka 53
Vṛddha-kanyā-carita and Balarāma’s Kurukṣetra Inquiry (वृद्धकन्या-चरितम् / कुरुक्षेत्रफल-प्रश्नः)
वे ब्रह्मर्षि यद्यपि बालक थे तो भी वे सभी बड़े-बड़े महर्षि उनकी आज्ञाके अधीन रहकर उनके आसनके लिये एक-एक मुट्ठी कुश ले आया करते थे ।। तत्रापि दत्त्वा वसु रौहिणेयो महाबल: केशवपूर्वजो5थ । जगाम तीर्थ मुदितः क्रमेण ख्यातं महद् वृद्धकन्या सम यत्र,श्रीकृष्णके बड़े भाई महाबली रोहिणीनन्दन बलरामजी वहाँ भी स्नान और धन दान करके प्रसन्नतापूर्वक क्रमश: सब तीर्थोंमें विचरते हुए उस विख्यात महातीर्थमें गये, जहाँ कभी वृद्धा कुमारी कन्या निवास करती थी
vaiśampāyana uvāca |
te brahmarṣayaḥ yady api bālakāḥ te ’bhavan tathāpi te sarve mahāmaharṣayaḥ tasya ājñāyāṃ vartamānāḥ tasya āsanārthaṃ pratyekaṃ muṣṭiṃ kuśān ānayanti sma ||
tatrāpi dattvā vasu rauhiṇeyo mahābalaḥ keśava-pūrvajo ’tha |
jagāma tīrthaṃ muditaḥ krameṇa khyātaṃ mahad vṛddha-kanyā-āśramaṃ yatra ||
വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു—അവർ ബ്രഹ്മർഷികൾ ബാലകരായിരുന്നാലും, അവരുടെ മഹത്വം അങ്ങനെയായിരുന്നു; മഹാമുനിമാർ പോലും അവരുടെ ആജ്ഞാധീനരായി, അവരുടെ ആസനത്തിനായി ഓരോരുത്തരും ഓരോ മുഷ്ടി കുശപ്പുല്ല് കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു. അവിടെയും മഹാബലനായ റൗഹിണേയൻ—കേശവന്റെ അഗ്രജൻ ബലരാമൻ—സ്നാനം ചെയ്ത് ധനം ദാനം നൽകി, സന്തോഷത്തോടെ തീർത്ഥം തീർത്ഥമായി ക്രമത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു, ‘വൃദ്ധകന്യാ’ വസിച്ചുവെന്നു പ്രസിദ്ധമായ ആ മഹാതീർത്ഥത്തിലെത്തി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharmic authority and humility: true spiritual stature can command reverence regardless of age, and righteous conduct is shown through pilgrimage, ritual bathing, and generous giving (snāna and dāna) undertaken with a joyful, disciplined mind.
Vaiśampāyana describes two linked scenes: (1) young brahmarṣis whose authority is honored even by great sages, and (2) Balarāma continuing his tīrtha-yātrā—bathing and donating wealth at sacred places—until he reaches a famous tīrtha associated with the figure called Vṛddha-kanyā.