Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

शल्यस्य सेनापत्याभ्युपगमः | Śalya’s Acceptance of Command

घटमाना मदर्थेडस्मिन्‌ हता: शूरा जनाधिपा: । शेरते लोहिताक्ताड़्ा: संग्रामे शरविक्षता:,“कितने ही वीर नरेश मेरी विजयके लिये यथाशक्ति चेष्टा करते हुए बाणोंसे क्षत-विक्षत हो मारे जाकर रक्तरंजित शरीरसे संग्रामभूमिमें सो रहे हैं

ghaṭamānā madarthe 'smin hatāḥ śūrā janādhipāḥ | śerate lohitāktāṅgāḥ saṅgrāme śaravikṣatāḥ ||

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— ഈ യുദ്ധത്തിൽ എന്റെ കാര്യം നിമിത്തം യഥാശക്തി പരിശ്രമിച്ച് പല വീരരാജാക്കന്മാരും വധിക്കപ്പെട്ടു. അമ്പുകളാൽ കീറിപ്പൊളിഞ്ഞും രക്തം പുരണ്ടുമുള്ള ശരീരങ്ങളോടെ അവർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ കിടക്കുന്നു.

घटमानाःstriving, making effort
घटमानाः:
Karta
TypeVerb
Rootघट् (धातु)
Formशतृ (वर्तमानकालिक कर्तरि), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
मत्-अर्थेfor my sake
मत्-अर्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअर्थ
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अस्मिन्in this (battle/war)
अस्मिन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
हताःslain
हताः:
Karta
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formक्त (भूतकर्मणि), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
शूराःheroes, brave men
शूराः:
Karta
TypeNoun
Rootशूर
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
जनाधिपाःkings, rulers of people
जनाधिपाः:
Karta
TypeNoun
Rootजनाधिप
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
शेरतेlie (recline)
शेरते:
Karta
TypeVerb
Rootशी (धातु)
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, बहुवचन
लोहित-अक्ताःsmeared with blood
लोहित-अक्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootअक्त (अञ्ज्/अङ्क्?; here ‘अञ्ज्’ = smear) / लोहित
Formक्त (भूतकर्मणि), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
संग्रामेin battle
संग्रामे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंग्राम
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
शर-विक्षताःwounded by arrows
शर-विक्षताः:
Karta
TypeAdjective
Rootविक्षत (क्षद्/क्षत्; here ‘क्षत’ = wounded) / शर
Formक्त (भूतकर्मणि), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
kings (janādhipāḥ)
A
arrows (śara)
B
battlefield (saṅgrāma)

Educational Q&A

The verse underscores the moral weight of kings seeking victory through war: even when warriors act with loyalty and valor, the outcome is bloodshed and death, reminding the listener that triumph is purchased at a grave human cost.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that many heroic rulers, fighting earnestly for his side’s success, have been killed; their arrow-torn, blood-smeared bodies now lie on the battlefield.