Mahabharata — Shalya Parva, Shloka 88
Varuṇābhiṣeka–Agni-anveṣaṇa–Kaubera-tīrtha
Varuṇa’s Consecration; Search for Agni; Kaubera Sacred Site
क्रौंच पर्वत शालवृक्षके तनोंसे भरा हुआ था। वहाँके वानर और हाथी संत्रस्त हो उठे थे
vaiśampāyana uvāca | krauñca-parvataḥ śāla-vṛkṣakaiḥ tanūbhiḥ paripūrṇa iva babhūva | tatra vānara-hastinaḥ saṃtrastā babhūvuḥ, pakṣiṇaḥ bhayākulā utpetuḥ, sarpāś ca dharaṇyāṃ nipetuḥ | golāṅgūla-jātīyā vānara-vṛṣabha-samūhāś ca ṛkṣa-samūhāś ca palāyanta, teṣāṃ cītkāraiḥ sa parvato nināda | hariṇānām ārta-nādaiḥ tasya parvatasya vana-prāntaḥ pratidhvanitaḥ | guhābhyo niṣkramya sahasā palāyamānaiḥ siṃhaiḥ śarabhaś ca sa parvataḥ śocanīyāṃ daśāṃ gataḥ, tathāpi suśobhana iva babhūva || vidyādharāḥ samutpetus tasya śṛṅga-nivāsinaḥ | kinnarāś ca samudvignāḥ śakti-pāta-ravoddhatāḥ ||
ക്രൗഞ്ചപർവ്വതം ശാലവൃക്ഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു കുത്തിനിറഞ്ഞതുപോലെ തോന്നി. അവിടെ വാനരന്മാരും ആനകളും ഭീതിയിൽ കലങ്ങി; പക്ഷികൾ പേടിയിൽ വിറച്ച് ആകാശത്തിലേക്ക് പറന്നു; സർപ്പങ്ങൾ നിലത്തേക്ക് വീണു. ദീർഘവാലുള്ള വാനരക്കൂട്ടങ്ങളും കരടികളുടെ സംഘങ്ങളും ഓടിപ്പോയി; അവരുടെ നിലവിളിയിൽ പർവ്വതം മുഴങ്ങി. മാൻകളുടെ ആർത്തനാദം വനപ്രദേശത്തെ പ്രതിധ്വനിപ്പിച്ചു. ഗുഹകളിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്ന് പുറത്ത് ചാടി ഭീതിയിൽ ഓടിയ സിംഹങ്ങളും ശരഭങ്ങളും പർവ്വതത്തെ അത്യന്തം ദയനീയാവസ്ഥയിലാക്കി—എന്നാലും അതിന് ഒരു വിചിത്രമായ ശോഭ നിലനിന്നിരുന്നു. ശിഖരങ്ങളിൽ വസിച്ചിരുന്ന വിദ്യാധരരും കിന്നരരും ശക്തി-അസ്ത്രാഘാതത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ഭീകരനാദത്തിൽ വിറച്ച് ആകാശത്തിലേക്ക് പറന്നു।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how violent conflict radiates beyond the battlefield: even forests, animals, and celestial beings are shaken. Ethically, it highlights war’s collateral suffering and the way adharma-driven destruction disturbs the natural and cosmic order.
A powerful weapon-strike (śakti) creates a terrifying roar and upheaval around Krauñca Mountain. Animals flee in panic, predators rush from caves, and even peak-dwelling Vidyādharas and Kinnaras take flight, showing the magnitude of the martial event.