Shloka 38
कार्त्तिकेयाभिषेकः — Consecration of Kārttikeya and the Enumeration of His Retinue
तस्य शाखो विशाखश्न नैगमेयश्व पृष्ठतः । तदनन्तर प्रभावशाली भगवान् स्कन्द क्षणभरमें चार रूपोंमें प्रकट हो गये। पीछे जो उनकी मूर्तियाँ प्रकट हुईं, उनका नाम क्रमश: शाख, विशाख और नैगमेय हुआ ।। एवं स कृत्वा हात्मानं चतुर्धा भगवान् प्रभु:
tasya śākho viśākhaś ca naigameyaś ca pṛṣṭhataḥ | tadanantaraṃ prabhāvaśālī bhagavān skandaḥ kṣaṇabhareṇa catur-rūpeṣu prakaṭo babhūva | paścād yā mūrtayaḥ prādurāsan, tāsāṃ nāmāni krameṇa śākha-viśākha-naigameyāḥ | evaṃ sa kṛtvā ātmānaṃ caturdhā bhagavān prabhuḥ ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ പിന്നിൽ ശാഖ, വിശാഖ, നൈഗമേയൻ എന്നിവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഉടൻതന്നെ മഹാപ്രഭാവനായ ഭഗവാൻ സ്കന്ദൻ ഒരു ക്ഷണത്തിൽ നാലു രൂപങ്ങളായി പ്രാദുർഭവിച്ചു. പിന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട രൂപങ്ങൾ ക്രമമായി ശാഖ, വിശാഖ, നൈഗമേയൻ എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെട്ടു. ഇങ്ങനെ ഭഗവാൻ പ്രഭു സ്വയം നാലു പ്രകാശങ്ങളായി വിഭജിച്ചു।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights divine sovereignty and capacity: a deity’s power is shown not merely through force but through controlled self-manifestation—multiplying forms for protection, command, or cosmic purpose. It implicitly frames power as purposeful and ordered (krameṇa), not chaotic.
Vaiśampāyana narrates that Skanda suddenly appears in fourfold manifestation. Three attendant-like forms appear behind and receive the names Śākha, Viśākha, and Naigameya, while Skanda remains the principal divine presence, having made himself fourfold.