Shloka 49
अध्याय ४ — दुर्योधनस्य असंधि-निश्चयः
Duryodhana’s Refusal of Reconciliation
“भगवान् श्रीकृष्ण किसीसे पराजित न होनेवाले राजा युधिष्ठिर, अर्जुन और भीमसेनसे जो कुछ भी कहेंगे, वे सब लोग उसे नि:संदेह स्वीकार कर लेंगे ।। नातिक्रमिष्यते कृष्णो वचनं कौरवस्य तु । धृतराष्ट्रस्य मन्ये5हं नापि कृष्णस्य पाण्डव:,“कुरुराज धृतराष्ट्रकी बात श्रीकृष्ण नहीं टालेंगे और श्रीकृष्णकी आज्ञाका उल्लंघन युधिष्ठिर नहीं कर सकेंगे, ऐसा मेरा विश्वास है
sañjaya uvāca | bhagavān śrīkṛṣṇaḥ kasyacid aparājitaṃ rājānaṃ yudhiṣṭhiram arjunaṃ bhīmasenaṃ ca yat kiṃcid vakṣyati, te sarve tad niḥsaṃdehaṃ pratigrahiṣyanti || nātikramiṣyate kṛṣṇo vacanaṃ kauravasya tu | dhṛtarāṣṭrasya manye'haṃ nāpi kṛṣṇasya pāṇḍavaḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ അജേയസങ്കൽപ്പനായ രാജാ യുധിഷ്ഠിരനോടും, അർജുനനോടും ഭീമസേനനോടും എന്തു പറഞ്ഞാലും, അവർ എല്ലാവരും സംശയമില്ലാതെ അതു സ്വീകരിക്കും. എന്റെ വിശ്വാസം: കുരുരാജൻ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ വചനത്തെ കൃഷ്ണൻ ലംഘിക്കുകയില്ല; അതുപോലെ പാണ്ഡവൻ (യുധിഷ്ഠിരൻ) കൃഷ്ണന്റെ ആജ്ഞയെ അതിക്രമിക്കാനും കഴിയില്ല.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic restraint and the binding force of rightful authority: Krishna, though supremely capable, honors Dhritarashtra’s word, while Yudhishthira, committed to dharma, will not violate Krishna’s directive. Ethical action is shown as adherence to legitimate counsel and responsibility, not mere power.
Sanjaya reports his confidence about how Krishna’s counsel will be received: the Pandava leaders will accept Krishna’s words without hesitation. He also anticipates reciprocal restraint—Krishna will not disregard Dhritarashtra’s position/word, and Yudhishthira will not overstep Krishna’s command—framing the coming decisions within duty and protocol.