Shloka 32
अध्याय ४ — दुर्योधनस्य असंधि-निश्चयः
Duryodhana’s Refusal of Reconciliation
सम्बन्धिनस्ते भ्रातृश्च सहायान् मातुलांस्तथा | सर्वान् विक्रम्प मिषतो लोकमाक्रम्य मूर्थनि,“राजन! तुम्हारे सम्बन्धी, भाई, सहायक और मामा सब-के-सब देख रहे थे तो भी अर्जुनने उन सबको अपने पराक्रमद्वारा परास्त करके सब लोगोंके मस्तकपर पैर रखकर जयद्रथको मार डाला। अब और कौन बचा है जिसका हम भरोसा करें? यहाँ कौन ऐसा पुरुष है जो पाण्डुपुत्र अर्जुनपर विजय पायेगा?
saṃbandhinaste bhrātṛśca sahāyān mātulāṃstathā | sarvān vikramya miṣato lokamākramya mūrdhani ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! നിന്റെ ബന്ധുക്കളും സഹോദരന്മാരും സഹായികളും മാതുലന്മാരും എല്ലാം നോക്കി നിൽക്കുമ്പോഴും, അർജുനൻ തന്റെ പരാക്രമംകൊണ്ട് അവരെല്ലാം കീഴടക്കി, ജനങ്ങളുടെ തലകൾ ചവിട്ടിക്കടന്ന് ജയദ്രഥനെ വധിച്ചു. ഇനി നാം ആരിൽ ആശ്രയം വെക്കണം? ഇവിടെ പാണ്ഡുപുത്രൻ അർജുനനെ ജയിക്കുവാൻ കഴിയുന്ന പുരുഷൻ ആരുണ്ട്?
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the collapse of reliance on mere numbers, kinship, or alliances when confronted with exceptional prowess aligned with a determined vow. Ethically, it underscores the harsh reality of war: confidence based on social bonds and military presence can fail, and a king must assess strength and dharma-based resolve rather than depend on attachment or complacency.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Arjuna, despite being opposed by Duryodhana’s relatives, brothers, allies, and maternal uncles who were watching, broke through them and killed Jayadratha. Sañjaya then voices the Kauravas’ growing hopelessness, asking who could still be trusted to defeat Arjuna.