Shloka 14
अध्याय ४ — दुर्योधनस्य असंधि-निश्चयः
Duryodhana’s Refusal of Reconciliation
वयं त्विह विना भूता गुणवद्धिर्महारथै: । कृपणं वर्तयिष्याम पातयित्वा नृपान् बहून्ू,“इस समय हमलोग यहाँ भीष्म आदि गुणवान् महारथियोंके सहयोगसे वंचित हो गये हैं और बहुत-से नरेशोंको मरवाकर दयनीय स्थितिमें आ गये हैं
vayaṁ tv iha vinā bhūtā guṇavaddhir mahārathaiḥ | kṛpaṇaṁ vartayiṣyāma pātayitvā nṛpān bahūn ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ ഭീഷ്മാദി ഗുണവാന്മാരായ മഹാരഥികളുടെ പിന്തുണയില്ലാതെ നാം ഇവിടെ അനാഥരായി. അനേകം രാജാക്കളെ വീഴ്ത്തി, നാം തന്നെ ദയനീയാവസ്ഥയിൽ എത്തിപ്പെട്ടു; ഇനി ഈ ദീന നിലയിൽ തന്നെ മുന്നോട്ടുപോകേണ്ടിവരും.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral and emotional aftermath of war: even after achieving battlefield outcomes, the loss of noble allies and the weight of having caused widespread death leave survivors diminished and pitiable, highlighting the ethical cost of violence.
Sañjaya reflects on the Kaurava side’s weakened state: they are now without the support of eminent warriors like Bhīṣma, and despite having brought down many kings, they find themselves forced to continue the struggle in misery.