Shloka 13
अध्याय ४ — दुर्योधनस्य असंधि-निश्चयः
Duryodhana’s Refusal of Reconciliation
तदत्र प्रतिवक्ष्यामि किंचिदेव हितं वच: । हते भीष्मे च द्रोणे च कर्णे चैव महारथे,येषु भारं समासाद्य राज्ये मतिमकुर्महि । ते संत्यज्य तनूर्याता: शूरा ब्रह्म॒ुविदां गतिम् “जिनपर युद्धका भार रखकर हम राज्य पानेकी आशा करते थे, वे शूरवीर तो शरीर छोड़कर ब्रह्म॒वेत्ताओंकी गतिको प्राप्त हो गये
tad atra prativakṣyāmi kiñcid eva hitaṃ vacaḥ | hate bhīṣme ca droṇe ca karṇe caiva mahārathe, yeṣu bhāraṃ samāsādya rājye matim akurmahi | te saṃtyajya tanūr yātāḥ śūrā brahmavidāṃ gatim ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ നിന്റെ നന്മയ്ക്കായി കുറച്ച് വാക്കുകൾ പറയുന്നു. ഭീഷ്മൻ വധിക്കപ്പെട്ടു; ദ്രോണനും വധിക്കപ്പെട്ടു; മഹാരഥനായ കർണനും വധിക്കപ്പെട്ടു. യുദ്ധഭാരം അവരുടെമേൽ ഏൽപ്പിച്ച് രാജ്യം നേടാമെന്ന് മനസ്സുറപ്പിച്ച ആ വീരന്മാർ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് ബ്രഹ്മവിദരുടെ ഗതിയെ പ്രാപിച്ചു.
संजय उवाच
Educational Q&A
Sañjaya urges a sobering ethical realism: worldly plans for power depend on fragile human supports. Even the greatest warriors fall, and the proper response is to recognize impermanence and the higher moral-spiritual horizon implied by ‘the destiny of Brahman-knowers,’ rather than clinging to political hope alone.
Sañjaya addresses Dhṛtarāṣṭra, offering ‘beneficial words’ after catastrophic losses. He reports that the Kauravas’ chief pillars—Bhīṣma, Droṇa, and Karṇa—have been slain; the very men on whom the war-effort and the hope of gaining the kingdom were placed are gone.