Shloka 46
Saptasārasvata-tīrtha-prasaṅgaḥ | The Saptasārasvata Pilgrimage Account and the Maṅkaṇaka Narrative
अभिगच्छन्ति तत् तीर्थ पुण्यं ब्राह्मणसेवितम् । जनेश्वर! वहाँ उस ब्राह्मणसेवित पुण्यतीर्थमें गन्धरवॉसहित देवता भी प्रतिमास आया करते हैं,पुरुषसिंह! तीर्थसेवनके लोभसे वे ब्रह्मर्षिणण समन्तपंचक तीर्थतक सरस्वती नदीके तटपर ठहर गये ।।
vaiśampāyana uvāca |
abhigacchanti tat tīrthaṁ puṇyaṁ brāhmaṇasevitam |
janeśvara! tatra brāhmaṇasevite puṇyatīrthe gandharvaiḥ sahitā devatā api pratimāsaṁ āyānti, puruṣasiṁha! |
tīrthasevanalobhena te brahmarṣayaḥ samantapañcake tīrthe sarasvatīnadītīre nyavasan ||
yajvatāṁ tatra teṣāṁ tu munīnāṁ bhāvitātmanām |
svādhyāyenātimahatā babhūvuḥ pūritā diśaḥ ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ജനേശ്വരാ! അവർ ബ്രാഹ്മണസേവിതമായ ആ പുണ്യതീർത്ഥത്തിലേക്കു പോകുന്നു. ഹേ പുരുഷസിംഹാ! ആ ബ്രാഹ്മണപൂജിത പവിത്ര തീർത്ഥത്തിലേക്ക് ഗന്ധർവന്മാരോടുകൂടിയ ദേവന്മാരും പ്രതിമാസം വരുന്നു. തീർത്ഥസേവനത്തിന്റെ പുണ്യലാഭലോഭത്തിൽ ആ ബ്രഹ്മർഷിമാർ ‘സമന്തപഞ്ചകം’ എന്ന തീർത്ഥത്തിൽ സരസ്വതീ നദീതീരത്ത് താമസിച്ചു. അവിടെ യാഗകർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ട ആ ശുദ്ധാത്മ മുനിമാരുടെ അതിമഹത്തായ സ്വാധ്യായധ്വനിയിൽ സർവ്വ ദിക്കുകളും മുഴങ്ങി നിറഞ്ഞു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage elevates tīrtha-sevā and svādhyāya as dharmic disciplines: holy places gain sanctity through the sustained presence, ritual, and Vedic recitation of purified sages, and even the gods are portrayed as honoring such centers of spiritual practice.
Vaiśampāyana describes a renowned pilgrimage site—Samantapañcaka on the Sarasvatī—where brahmarṣis reside for the sake of tīrtha-merit; as they perform rites and chant the Veda, the powerful sound of their svādhyāya fills all directions, and the gods with Gandharvas are said to visit there monthly.