Shloka 52
सरस्वतीतीर्थानुक्रमः — बलरामस्य तीर्थयात्रा
Sarasvatī Tīrtha Itinerary — Balarāma’s Pilgrimage
प्रसवश्चैव युवयोगोलाड्गूलर्क्षवानरा: | उन महातपस्वीने कुपित हो अपने उन दोनों ऋषि भाइयोंके पास पहुँचकर कठोर वाणीमें शाप देते हुए कहा--“तुम दोनों पशुओंके लोभमें फँसकर मुझे छोड़कर भाग आये। इसलिये इसी पापकर्मके कारण मेरे शापसे तुम दोनों भाई महाभयंकर भेड़ियेका शरीर धारण करके दाँढ़ोंसे युक्त हो इधर-उधर भटकते फिरोगे। तुम दोनोंकी संतानके रूपमें गोलांगूल, रीछ और वानर आदि पशुओंकी उत्पत्ति होगी" || ४९--५१ ई ।। इत्युक्तेन तदा तेन क्षणादेव विशाम्पते
prasavaś caiva yuvayor golāṅgūlarkṣavānarāḥ | ity uktena tadā tena kṣaṇād eva viśāmpate ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— “നിങ്ങളിരുവരിൽ നിന്നു ഗോലാംഗൂലം, കരടികൾ, കുരങ്ങുകൾ മുതലായ സന്തതി ഉദ്ഭവിക്കും.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മൃഗലോഭം മൂലം തനിയെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഓടിപ്പോയ ആ രണ്ടു ഋഷി-സഹോദരന്മാരോടു മഹാതപസ്വി ക്രുദ്ധനായി കഠിനവാക്കുകളാൽ ശാപം ചൊല്ലി— “ഈ പാപകർമ്മത്തിന്റെ ഫലമായി എന്റെ ശാപത്താൽ നിങ്ങൾ ഇരുവരും ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ദംഷ്ട്രയുക്തമായ മഹാഭയങ്കര ചെന്നായകളുടെ ശരീരം ധരിച്ചു ഇങ്ങും അങ്ങും അലഞ്ഞുതിരിയും; നിങ്ങളുടെ വംശത്തിൽ ഗോലാംഗൂലം, കരടി, കുരങ്ങ് മുതലായ പല മൃഗജാതികളും ജനിക്കും.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Greed and abandonment of one’s duty/companions (dharma-bhraṃśa) lead to consequences that reflect the moral fault. The ascetic’s curse functions as a narrative expression of karma: betrayal and selfish pursuit bring a degrading transformation and a troubled, wandering existence.
An enraged great ascetic confronts two ṛṣi brothers who fled, leaving him behind due to desire for animals. He curses them to become fearsome, fanged wolves who must roam, and declares that from their progeny will arise animals such as the golāṅgūla, bears, and monkeys; the narrator then notes the immediacy of the effect.