Shloka 40
सरस्वतीतीर्थानुक्रमः — बलरामस्य तीर्थयात्रा
Sarasvatī Tīrtha Itinerary — Balarāma’s Pilgrimage
तब देवपुरोहित बृहस्पतिजीने वेदमन्त्रोंक उस तुमुलनादको सुनकर देवताओंसे कहा --'देवगण! त्रित मुनिका यज्ञ हो रहा है, वहाँ हमलोगोंको चलना चाहिये ।। स हि क्रुद्ध: सृजेदन्यान् देवानपि महातपा: । “वे महान् तपस्वी हैं। यदि हम नहीं चलेंगे तो वे कुपित होकर दूसरे देवताओंकी सृष्टि कर लेंगे” ।। तच्छुत्वा वचनं तस्य सहिता: सर्वदेवता:
vaiśampāyana uvāca | tataḥ devapurohito bṛhaspatiḥ vedamantraiḥ uktaṃ taṃ tumulanādaṃ śrutvā devatān uvāca— “devagaṇāḥ! tritasya muneḥ yajño vartate; tatra asmābhiḥ gantavyam. sa hi kruddhaḥ sṛjed anyān devān api, mahātapāḥ. tac chrutvā vacanaṃ tasya sahitāḥ sarvadevatāḥ …”
വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ദേവപുരോഹിതനായ ബൃഹസ്പതി, വേദമന്ത്രധ്വനികളോടുകൂടി മുഴങ്ങിയ ആ തുമുലനാദം കേട്ട് ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു—“ദേവഗണങ്ങളേ! ത്രിത മുനിയുടെ യജ്ഞം നടക്കുന്നു; നാം അവിടെ പോകണം. അദ്ദേഹം മഹാതപസ്വിയാണ്; നാം പോകാതിരുന്നാൽ കോപിച്ച് മറ്റുദേവന്മാരെയും സൃഷ്ടിച്ചേക്കാം.” അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് എല്ലാ ദേവന്മാരും ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ തയ്യാറായി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage underscores the moral and social power of tapas and yajña: even gods must honor a great ascetic’s rite. Neglecting rightful respect can provoke consequences, so authority is tempered by accountability to dharma and sacred obligation.
Bṛhaspati hears a loud sound linked with Vedic chanting and infers that the sage Trita is conducting a sacrifice. He urges the gods to attend, warning that Trita’s ascetic power is so great that, if angered by their absence, he could create other gods; the deities then act together in response.