Shloka 63
Śalya-parva Adhyāya 34: Balarāma’s Withdrawal, Sarasvatī Pilgrimage Logistics, and Prabhāsa as Soma’s Renewal Tīrtha
शिष्ययोर्व गदायुद्धं द्रष्ठकामो5स्मि माधव । उस समय बलरामजीने श्रीकृष्ण, पाण्डव तथा हाथमें गदा लेकर खड़े हुए कुरुवंशी दुर्योधनकी ओर देखकर कहा--“माधव! तीर्थयात्राके लिये निकले हुए आज मुझे बयालीस दिन हो गये। पुष्य नक्षत्रमें चला था और श्रवण नक्षत्रमें पुन: वापस आया हूँ। मैं अपने दोनों शिष्योंका गदायुद्ध देखना चाहता हूँ!
sañjaya uvāca | śiṣyayor va gadāyuddhaṃ draṣṭukāmo 'smi mādhava | tadā balarāmaḥ śrīkṛṣṇaṃ pāṇḍavāṃś ca gadāpāṇiṃ kuruvaṃśyaṃ duryodhanaṃ ca nirīkṣyaivam uvāca— “mādhava! tīrthayātrāyai nirgatasya me 'dya dvicatvāriṃśad-dināni gatāni | puṣye nakṣatre prasthitaḥ śravaṇe nakṣatre punar āgataḥ | ahaṃ mama ubhayor śiṣyayoḥ gadāyuddhaṃ draṣṭum icchāmi” |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—തന്റെ ഇരുശിഷ്യരുടെ ഗദായുദ്ധം കാണുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച ബലരാമൻ, മാധവനെ (ശ്രീകൃഷ്ണനെ), പാണ്ഡവരെ, കൂടാതെ കൈയിൽ ഗദയുമായി നിന്ന കുരുവംശീയൻ ദുര്യോധനനെ നോക്കി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—“മാധവാ! തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കായി പുറപ്പെട്ടിട്ട് ഇന്നേക്ക് നാല്പത്തിരണ്ട് ദിവസം ആയി. പുഷ്യ നക്ഷത്രത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു, ശ്രവണ നക്ഷത്രത്തിൽ വീണ്ടും മടങ്ങി വന്നു. എന്റെ ഇരുശിഷ്യരുടെ ഗദായുദ്ധം ഞാൻ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tension between personal loyalties and impartial duty: Balarama, as teacher to both combatants, frames the duel as a legitimate martial contest he wishes to witness, while his pilgrimage and the mention of auspicious time-markers (nakṣatras) underscore the traditional belief that ethical action is situated within sacred discipline and ordered time.
After being away on a pilgrimage for forty-two days, Balarama returns to the battlefield scene. Seeing Krishna, the Pandavas, and Duryodhana standing with mace in hand, he tells Krishna that he wants to watch the mace-duel between his two disciples (understood as the impending Bhima–Duryodhana contest).