Shloka 4
Bhīma–Duryodhana Gadāyuddha Saṃkalpa
Resolve for the Mace Duel
अभिमानी होनेके कारण जिसके मनमें अपने छत्रकी छाया और सूर्यकी प्रभा भी खेद ही उत्पन्न करती थी, वह ऐसी कठोर बातें कैसे सह सकता था? ।। इयं च पृथिवी सर्वा सम्लेच्छाटविका भृशम् | प्रसादाद् प्रियते यस्य प्रत्यक्ष तव संजय,संजय! तुमने तो प्रत्यक्ष ही देखा था कि म्लेच्छों तथा जंगली जातियोंसहित यह सारी पृथ्वी दुर्योधनकी कृपासे ही जीवन धारण करती थी
iyaṃ ca pṛthivī sarvā samlecchāṭavikā bhṛśam | prasādād priyate yasya pratyakṣaṃ tava saṃjaya ||
അഹങ്കാരത്താൽ ആരുടെ മനസ്സിൽ സ്വന്തം ചത്രഛായയും സൂര്യപ്രഭയും പോലും ഖേദം മാത്രമേ ഉണർത്തിയിരുന്നുള്ളൂ— അവൻ ഇത്തരത്തിലുള്ള കഠിനവാക്കുകൾ എങ്ങനെ സഹിക്കും? കൂടാതെ, സഞ്ജയാ, നീ നേരിൽ കണ്ടതാണ്— മ്ലേച്ഛരും വനവാസി ഗോത്രങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഈ സമസ്ത ഭൂമിയും അവന്റെ പ്രസാദം കൊണ്ടുതന്നെ നിലനിന്നും ക്രമത്തിലുമായിരുന്നു. അങ്ങനെ ഉള്ള ഗർവിതൻ ആ കടുവചനങ്ങൾ എങ്ങനെ സഹിക്കും?
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Power and political stability can rest on a ruler’s patronage, but pride makes one fragile: a proud king who cannot bear even symbolic burdens (parasol’s shade, the sun’s glare) is unlikely to endure humiliation or harsh speech. The passage contrasts outward sovereignty with inner self-mastery, implying that true strength includes the capacity to bear rebuke and adversity.
Yudhiṣṭhira addresses Saṃjaya, reminding him that he personally witnessed how the whole realm—including frontier peoples and forest tribes—was maintained under Duryodhana’s influence/favor. He uses this to question how such a proud and hard-natured person could tolerate severe words or affronts, underscoring Duryodhana’s temperament and the tensions driving the conflict.