Shloka 226
Bhīma–Duryodhana Gadāyuddha Saṃkalpa
Resolve for the Mace Duel
एतावदुकक््त्वा वचनं विरराम जनाधिप: । “भरतश्रेष्ठ) आज मैं भाइयोंसहित तुम्हारा वध करके उन यशस्वी क्षत्रियोंक ऋणसे उऋण हो जाऊँगा। बाह्लीक, द्रोण, भीष्म, महामना कर्ण, शूरवीर जयद्रथ, भगदत्त, मद्रराजशल्य, भूरिश्रवा, सुबलकुमार शकुनि तथा पुत्रों, मित्रों, सुहृदों एवं बन्धु-बान्धवोंके ऋणसे भी उऋण हो जाऊँगा।” राजा दुर्योधन इतना कहकर चुप हो गया
sañjaya uvāca | etāvad uktvā vacanaṁ virarāma janādhipaḥ | “bharataśreṣṭha, adya ahaṁ bhrātṛbhiḥ saha tvāṁ hatvā teṣu yaśasviṣu kṣatriyeṣu ṛṇād uṛṇo bhaviṣyāmi | bāhlīka-droṇa-bhīṣma-mahāmanā-karṇa-śūravīra-jayadratha-bhagadattta-madrarājaśalya-bhūriśravāḥ-subalakumāra-śakuni-tathā putra-mitra-suhṛd-bandhu-bāndhaveṣu ca ṛṇād api uṛṇo bhaviṣyāmi” iti | rājā duryodhana etāvad uktvā tūṣṇīṁ babhūva |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഇത്രയും പറഞ്ഞിട്ട് മനുഷ്യാധിപൻ മൗനമായി. “ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! ഇന്ന് ഞാൻ സഹോദരന്മാരോടുകൂടെ നിന്നെ വധിച്ച് ആ യശസ്വികളായ ക്ഷത്രിയന്മാർക്കുള്ള കടത്തിൽ നിന്ന് ഉഋണനാകും. ബാഹ്ലീകൻ, ദ്രോണം, ഭീഷ്മൻ, മഹാമനസ്സനായ കർണ്ണൻ, ശൂരനായ ജയദ്രഥൻ, ഭഗദത്തൻ, മദ്രരാജൻ ശല്യൻ, ഭൂരിശ്രവസ്, സുബലപുത്രൻ ശകുനി—ഇവർക്കുള്ള കടത്തിൽ നിന്നും, കൂടാതെ എന്റെ പുത്രന്മാർ, സുഹൃത്തുകൾ, സുഖൃത്ത്ജനങ്ങൾ, ബന്ധുക്കൾ എന്നിവർക്കുള്ള കടത്തിൽ നിന്നും ഞാൻ ഉഋണനാകും.” ഇത്രയും പറഞ്ഞ് രാജാവ് ദുര്യോധനൻ മൗനമായി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames warfare as a network of obligations (ṛṇa): Duryodhana interprets loyalty to elders, allies, and kin as a debt to be repaid through decisive action in battle. Ethically, it highlights how the language of duty and gratitude can be used to justify violence, revealing the tension between personal obligation and broader dharma.
Sañjaya reports that Duryodhana, after declaring his intention to kill his opponent with the help of his brothers, claims he will thereby become ‘free of debt’ to prominent warriors and to his own relations who have supported him. After this declaration of resolve, he falls silent.