Shloka 8
Dvaipāyana-hrade Duryodhanasya Māyā — Yudhiṣṭhirasya Dharmoktiḥ (Śalya-parva, Adhyāya 30)
यदा तु पाण्डवा: सर्वे सुपरिश्रान्तवाहना:
yadā tu pāṇḍavāḥ sarve supariśrāntavāhanāḥ
അപ്പോൾ പാണ്ഡവർ എല്ലാവരും, അവരുടെ വാഹനങ്ങളും രഥസേനയും സഹിതം, അതിശ്രമം മൂലം പൂർണ്ണമായി ക്ഷീണിച്ച് ഗാഢമായ ക്ലാന്തിയിലേക്കെത്തിയപ്പോൾ, യുദ്ധത്തിന്റെ പ്രചണ്ഡഗതി ക്ഷണകാലം ഒരു വിരാമത്തിലേക്ക് വഴിമാറിയതുപോലെ തോന്നി—കാരണം യുദ്ധധർമ്മത്തിന്റെ കഠിനാവശ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ധർമ്മനിഷ്ഠരും ദൃഢരുമായ വീരന്മാരും ദേഹപരിമിതികൾക്ക് വിധേയരാണ്.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in a dharma-driven struggle, bodily limits and exhaustion shape outcomes; perseverance must be balanced with realism about strength, resources, and timing.
Sañjaya reports a moment when the Pāṇḍavas and their mounts/teams become thoroughly fatigued, signaling a shift in the battle’s pace and setting up the next development in the encounter.