Shloka 70
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
शोचन्त्यस्तत्र रुरुदु: क्रन्दमाना विशाम्पते । वे जहाँ-तहाँ हाहाकार करती हुई अपने ऊपर नखोंसे आघात करने, हाथोंसे सिर और छाती पीटने तथा केश नोचने लगीं। प्रजानाथ! शोकमें ड्रबकर पतिको पुकारती हुई वे रानियाँ करुण स्वरसे क्रन्दन करने लगीं ।। ततो दुर्योधनामात्या: साश्रुकण्ठा भृशातुरा:
śocantyas tatra ruruduḥ krandamānā viśāmpate | tato duryodhanāmātyāḥ sāśrukaṇṭhā bhṛśāturāḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രജാനാഥാ! അവിടെ അവർ ദുഃഖത്തിൽ തളർന്ന് കരുണക്രന്ദനം ചെയ്തു ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു. ഇടത്തും വലത്തും ഹാഹാകാരം മുഴക്കി, നഖങ്ങളാൽ സ്വന്തം ശരീരത്തെ മുറിവേൽപ്പിച്ച്, കൈകളാൽ തലയും നെഞ്ചും അടിച്ച്, മുടി പിഴുതെറിയാൻ തുടങ്ങി. അപ്പോൾ ദുര്യോധനന്റെ അന്തഃപുരസ്ത്രീകൾ—കണ്ണീരാൽ കണ്ഠം മുട്ടി, അത്യന്തം വ്യാകുലരായി—ദീനസ്വരത്തിൽ വിലപിച്ചു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the inevitable human suffering that follows violence and unrighteous ambition: the end of war is not triumph but mourning, revealing the ethical cost of pride, hatred, and adharma.
Sañjaya describes the women connected with Duryodhana lamenting intensely—crying and weeping with throats choked by tears—after the catastrophic events of the war, as he reports the scene to Dhṛtarāṣṭra.