Shloka 643
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
सर्वे विचुक्रुशु: श्रुत्वा पुत्राणां तव संक्षयम् । मरनेसे बचे हुए वे तीनों रथी मुझे भी कृपाचार्यके सुसज्जित रथपर बिठाकर छावनीतक ले आये। सूर्य अस्ताचलपर जा चुके थे। वहाँ छावनीके पहरेदार भयसे घबराये हुए थे। आपके पुत्रोंक विनाशका समाचार सुनकर वे सभी फूट-फूटकर रोने लगे
sarve vicukruśuḥ śrutvā putrāṇāṃ tava saṃkṣayam |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങളുടെ പുത്രന്മാരുടെ നാശവാർത്ത കേട്ട് എല്ലാവരും നിലവിളിച്ചു. സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചിരുന്നു; പാളയത്തിലെ കാവൽക്കാർ ഭയത്തിൽ വിറച്ചിരുന്നു. നിങ്ങളുടെ പുത്രന്മാരുടെ വിനാശവാർത്ത കേട്ട ഉടൻ അവർയും പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട ആ മൂന്ന് രഥികൾ, എന്നെയും കൃപാചാര്യന്റെ സുസജ്ജിത രഥത്തിൽ ഇരുത്തി പാളയത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the human cost of war: the fall of leaders brings widespread sorrow and fear, reminding that adharma-driven conflict culminates in collective suffering beyond the battlefield.
Sanjaya reports that when the camp hears the news that Dhritarashtra’s sons have been destroyed, everyone—especially the frightened sentries at dusk—breaks into loud weeping and lamentation.