Shloka 216
बलक्षयं तथा दृष्टवा स एक: पृथिवीपति: । संजय! मैं यह बात पूछ रहा हूँ, तुम मुझे बताओ; क्योंकि यह सब बतानेमें तुम कुशल हो। अपनी सेनाका संहार हुआ देखकर अकेले बचे हुए मेरे मूर्ख पुत्र राजा दुर्योधनने क्या किया?
balakṣayaṃ tathā dṛṣṭvā sa ekaḥ pṛthivīpatiḥ | sañjaya! māṃ etāṃ bāt pṛcchāmi, tvaṃ me brūhi; yataḥ etat sarvaṃ vaktum tvaṃ kuśalaḥ | ātmanaḥ senāyāḥ saṃhāraṃ dṛṣṭvā eko vaśiṣṭaḥ mama mūḍhaḥ putro rājā duryodhanaḥ kim akarot?
ധൃതരാഷ്ട്രൻ പറഞ്ഞു—സൈന്യനാശം കണ്ട ആ ഏകാകിയായ ഭൂമിപതി—സഞ്ജയാ! ഞാൻ നിന്നോടു ചോദിക്കുന്നു; സംഭവിച്ചതെല്ലാം പറയുന്നതിൽ നീ നിപുണനല്ലോ, അതിനാൽ എനിക്ക് പറയുക. തന്റെ സൈന്യം സംഹരിക്കപ്പെട്ടതു കണ്ട എന്റെ മോഹഗ്രസ്തനായ പുത്രൻ രാജാ ദുര്യോധനൻ ഒറ്റയ്ക്കായി ശേഷിച്ച് എന്തു ചെയ്തു?
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical consequence of delusion (mūḍhatā): when one’s power and supporters collapse, the true results of misguided choices become unavoidable. It frames Duryodhana’s isolation as the fruit of a destructive course, inviting reflection on responsibility and the cost of adharma.
After the Kaurava forces have been devastated, Dhṛtarāṣṭra anxiously questions Sañjaya about Duryodhana’s next actions—specifically what Duryodhana did when he found himself the lone surviving king, having witnessed the annihilation of his army.