Shloka 54
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
विश्रामके लिये सरोवरमें छिपे हुए दुर्योधन एवमुक््त्वा महाराज प्राविशत् त॑ महाह्दम् अस्तम्भयत तोयं च मायया मनुजाधिप:,महाराज! ऐसा कहकर राजा दुर्योधनने उस महान् सरोवरमें प्रवेश किया और मायासे उसका पानी बाँध दिया
sañjaya uvāca | viśrāmake liye sarovare chipe hue duryodhana evam uktvā mahārāja prāviśat taṁ mahāhradam | astambhayat toyaṁ ca māyayā manujādhipaḥ |
മഹാരാജാവേ! തടാകത്തിൽ വിശ്രമത്തിനായി ഒളിഞ്ഞിരുന്ന ദുര്യോധനനെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, രാജാവ് ദുര്യോധനൻ ആ വിശാല ഹ്രദത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; തന്റെ മായാശക്തിയാൽ അതിലെ ജലം നിശ്ചലമാക്കി തടഞ്ഞുനിർത്തി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, in the collapse of righteous conduct during war, a ruler may resort to concealment and magical stratagems for self-preservation—raising ethical questions about kṣatriya duty, courage, and accountability in defeat.
Sanjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Duryodhana, hiding in a large lake to rest and evade pursuit, enters the water and uses māyā to still or hold back the lake’s waters, remaining concealed within it.