Shloka 25
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
नापश्यत् समरे कंचित् सहायं रथिनां वर: । नर्दमानान् परान् दृष्टवा स्वबलस्य च संक्षयम्,महाराज! रथियोंमें श्रेष्ठ दुर्योधनने जब समरभूमिमें अपने किसी सहायकको न देखकर शत्रुओंको गर्जते देखा और अपनी सेनाके विनाशपर दृष्टिपात किया, तब वह अकेला भूपाल अपने मरे हुए घोड़ेको वहीं छोड़कर भयके मारे पूर्व दिशाकी ओर भाग चला
sañjaya uvāca |
nāpaśyat samare kañcit sahāyaṁ rathināṁ varaḥ |
nardamānān parān dṛṣṭvā svabalasya ca saṁkṣayam, mahārāja |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാ! രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ദുര്യോധനൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ തന്റെ ഒരു സഹായിയെയും കണ്ടില്ല. ശത്രുക്കൾ ഗർജിക്കുന്നതു കണ്ടും, സ്വന്തം സേന ക്ഷയിക്കുന്നതു നോക്കിയും, അവൻ ഒറ്റയ്ക്കായി അവിടെ തന്നെയുണ്ടായിരുന്ന കൊല്ലപ്പെട്ട കുതിരകളെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഭയത്തോടെ കിഴക്കോട്ടു ഓടിപ്പോയി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the fragility of power when it is not supported by steadfast allies, morale, and righteous purpose: when one’s forces collapse, fear can overtake even a celebrated warrior, revealing the ethical cost of a war pursued through adharma and pride.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Duryodhana, finding no supporting comrades on the battlefield and seeing the enemy roaring while his own army is being destroyed, becomes afraid and flees toward the east, leaving behind his fallen horses.