Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake

राजन! आपके पुत्रकी आज्ञासे उसके उस वचनको शिरोधार्य करके वे रणदुर्मद योद्धा युद्धके लिये आगे बढ़े ।। तानभ्यापतत: शीघ्र॑ं हतशेषान्‌ महारणे । शरैराशीविषाकारै: पाण्डवा: समवाकिरन्‌

rājan! tava putrasya ājñayā tasya tad vacanaṃ śirodhārya te raṇadurmadā yoddhā yuddhāya agrato jagmuḥ || tān abhyāpatataḥ śīghraṃ hataśeṣān mahāraṇe | śaraiḥ āśīviṣākāraiḥ pāṇḍavāḥ samavākiran ||

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! നിന്റെ പുത്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവന്റെ വചനം ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു, യുദ്ധമദത്തിൽ ദുർമ്മദരായ യോദ്ധാക്കൾ പോരിനായി മുന്നേറി. അവർ വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞുകയറുമ്പോൾ, ആ മഹാരണമിൽ ശേഷിച്ചിരുന്നവരിൽ പാണ്ഡവർ വിഷസർപ്പസദൃശാകാരമുള്ള അമ്പുകളുടെ വർഷം ചൊരിഞ്ഞു।

तान्them
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
अभ्यापततःthe two rushed upon/attacked
अभ्यापततः:
TypeVerb
Rootअभि-आपत्
FormImperfect (Lan), 3rd, Dual
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र
हतशेषान्those remaining after being slain / the survivors
हतशेषान्:
Karma
TypeAdjective
Rootहतशेष
FormMasculine, Accusative, Plural
महारणेin the great battle
महारणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमहारण
FormNeuter, Locative, Singular
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural
आशीविषाकारैःhaving the form/appearance of venomous serpents
आशीविषाकारैः:
Karana
TypeAdjective
Rootआशीविषाकार
FormMasculine, Instrumental, Plural
पाण्डवाःthe Pandavas
पाण्डवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Plural
समवाकिरन्they showered/covered (them)
समवाकिरन्:
TypeVerb
Rootसम्-अव-कॄ
FormImperfect (Lan), 3rd, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (addressed as rājan)
D
Duryodhana (implied by 'your son')
K
Kaurava warriors (implied)
P
Pāṇḍavas
A
arrows (śara)

Educational Q&A

The verse highlights how unquestioning obedience to a leader’s command, when driven by battle-pride and anger, accelerates collective ruin; ethical discernment (dharma-buddhi) is eclipsed by loyalty and martial intoxication.

Sañjaya reports that, following Duryodhana’s order, the Kaurava fighters surge forward; the Pāṇḍavas respond by raining down dense volleys of deadly, serpent-like arrows upon the charging remnants in the great battle.