Shloka 49
Chapter 23: Śakuni Reports, Kaurava Advance, and Arjuna’s Penetration of the Host
सैकड़ों और हजारों घोड़े अपने घायल सवारोंके साथ सारे अंगोंमें लहूलुहान होकर धरतीपर गिर रहे थे ।। अन्योन्यं परिपिष्टाश्न॒ समासाद्य परस्परम् | आविक्षता: सम दृश्यन्ते वमनन््तो रुधिरं मुखै:,बहुत-से सैनिक परस्पर टकराकर एक-दूसरेसे पिस जाते और क्षत-विक्षत हो मुखोंसे रक्त वमन करते हुए दिखायी देते थे
anyonyaṁ paripiṣṭāś ca samāsādya parasparam | āvikṣatāḥ sama dṛśyante vamanto rudhiraṁ mukhaiḥ ||
അവർ പരസ്പരം ഇടിച്ചുമുട്ടി തമ്മിൽ തമ്മിൽ പിഴിഞ്ഞുമുറിഞ്ഞു; പല സൈനികരും ക്ഷതവിക്ഷതരായി വായിലൂടെ രക്തം ഛർദ്ദിച്ചുകൊണ്ട് കാണപ്പെട്ടു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse functions as a moral-psychological warning embedded in narrative: when combat becomes a blind crush of bodies and hatred, discernment (viveka) and restraint collapse, and the human cost becomes indiscriminate. It highlights the ethical gravity of war—how quickly it turns from ‘duty’ into sheer devastation.
Sanjaya describes a chaotic close-quarters clash in which soldiers collide and are crushed together. Many are grievously wounded and are seen vomiting blood, conveying the intensity and horror of the fighting in the Shalya Parva battle sequence.