Shloka 10
Śālva’s Elephant Assault and the Counterstroke (शाल्वस्य नागारूढाभ्यवहारः)
राजन! मद्रराजकी मृत्यु हो जानेपर आपके वे सभी योद्धा भयके मारे भागने लगे। कुछ सैनिक घोड़ोंपर, कुछ हाथियोंपर और दूसरे महारथी रथोंपर आरूढ़ हो बड़े वेगसे भागे। पैदल सैनिक भी वहाँसे भाग खड़े हुए ।। द्विसाहस्राक्ष मातड्रा गिरिरूपा: प्रहारिण: । सम्प्राद्रवन् हते शल्ये अड्कुशाड्गुष्ठनोदिता:,दो हजार प्रहारकुशल पर्वताकार मतवाले हाथी शल्यके मारे जानेपर अंकुशों और पैरके अँगूठोंसे प्रेरित हो तीव्र गतिसे पलायन करने लगे
rājan! madrarājakī mṛtyu ho jānepara āpake ve sabhī yoddhā bhayake māre bhāgane lage. kucha sainika ghoṛoṃpara, kucha hāthiyoṃpara aura dūsare mahārathī rathoṃpara ārūḍha ho baṛe vegase bhāge. paidala sainika bhī vahāṃse bhāga khaṛe hue. dvisāhasrākṣā matadrā girirūpāḥ prahāriṇaḥ | samprādravan hate śalye aṅkuśāṅguṣṭhanoditāḥ ||
രാജാവേ! മദ്രരാജനായ ശല്യൻ മരിച്ചയുടൻ നിന്റെ യോദ്ധാക്കൾ എല്ലാവരും ഭയത്താൽ ഓടിത്തുടങ്ങി. ചിലർ കുതിരകളിൽ, ചിലർ ആനകളിൽ, മറ്റുചില മഹാരഥർ രഥങ്ങളിൽ കയറി മഹാ വേഗത്തിൽ പിന്മാറി; പാദാതികളും അവിടെ നിന്ന് ഓടി മാറി. തുടർന്ന്, പ്രഹാരനിപുണരും പർവതസദൃശരുമായ മദോന്മത്തമായ രണ്ടായിരം ആനകളും—അങ്കുശത്തിന്റെ തള്ളലും സവാരികളുടെ കാൽവിരലിന്റെ (അംഗുഷ്ഠ) അമർത്തലും കൊണ്ട് പ്രേരിതരായി—ശല്യൻ വീണതോടെ അതിവേഗത്തിൽ പലയാൻ തുടങ്ങി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how quickly morale collapses when a central leader falls: fear spreads, discipline breaks, and even powerful assets like war-elephants become instruments of retreat. Ethically, it underscores the responsibility of commanders and the fragility of collective resolve in adharma-driven conflict.
After Śalya, the Madra king and a key Kaurava commander, is killed, Dhṛtarāṣṭra’s forces panic and flee—charioteers, cavalry, infantry, and even a contingent of two thousand rutting elephants, driven by goads and riders’ toe-pressure, rush away from the battlefield.