Shloka 8
Śalya-hatānantarāṇi: Madrarāja-padānugānāṃ praskandana and the Pandava counter-encirclement (शल्यहतानन्तराणि—मद्रराजपदानुगानां प्रस्कन्दनम्)
इस प्रकार मृत्यु और यमराजके समान शत्रुसेनाका संहार करनेवाले राजा शल्यको अत्यन्त क्रोधमें भरे हुए पाण्डव, पांचाल तथा सोमकयोद्धाओंने चारों ओरसे घेर लिया ।। त॑ भीमसेनश्न शिनेश्न नप्ता माद्रयाश्न पुत्रौ पुरुषप्रवीरी । समागतं भीमबलेन राज्ञा पर्याप्तमन्योन्यमथाह्दयन्त,भीमसेन, शिनिपौत्र सात्यकि और माद्रीके पुत्र नरश्रेष्ठ नकुल-सहदेव--ये भयंकर बलशाली राजा युधिष्ठिरके साथ भिड़े हुए सामर्थ्यशाली वीर शल्यको परस्पर युद्धके लिये ललकारने लगे
sañjaya uvāca |
iti mṛtyu-yamarāja-samāna-śatru-senā-saṃhārakaṃ rājānaṃ śalyaṃ atyanta-krodha-paripūrṇāḥ pāṇḍavāḥ pāñcālāḥ somakāś ca samantād paryavārayām āsuḥ ||
taṃ bhīmasenaś ca śineś ca naptā mādrīyāś ca putrau puruṣa-pravīrau |
samāgataṃ bhīma-balena rājñā paryāptam anyonyam athāhvayanta ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ശത്രുസൈന്യത്തെ സംഹരിക്കുന്ന, മരണത്തെയും യമനെയുംപ്പോലെ ഭീകരനായ മദ്രരാജൻ ശല്യനെ പാണ്ഡവർ പാഞ്ചാലരും സോമകരും കൂടെ, അത്യന്തം ക്രോധത്തോടെ, നാലുവശത്തുനിന്നും വളഞ്ഞു. തുടർന്ന് ഭീമസേനൻ, ശിനിയുടെ പൗത്രൻ സാത്യകി, മാദ്രിയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാരായ നരശ്രേഷ്ഠർ നകുലനും സഹദേവനും—മഹാബലവാൻ രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരനോടൊപ്പം മുന്നോട്ട് വന്ന്, യുദ്ധത്തിന്റെ തിരക്കിനിടയിൽ സമർത്ഥനായ ശല്യനെ ഏകയുദ്ധത്തിനായി പരസ്പരം വെല്ലുവിളിച്ചു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames Shalya as ‘like Death and Yama’ to stress the moral gravity of war: when adharma-driven conflict reaches its climax, even great kings become instruments of destruction. It also highlights kshatriya-dharma in its stark form—leaders and champions must confront formidable opponents directly, yet the imagery warns that unchecked wrath turns the battlefield into a realm ruled by death.
After Shalya has been devastating enemy forces, the Pandava alliance (Pandavas, Panchalas, Somakas) encircles him. Bhima, Satyaki, and the twins Nakula and Sahadeva, together with King Yudhishthira, close in and challenge Shalya to combat, setting up a focused confrontation amid the larger battle.