Shloka 78
Śalya-hatānantarāṇi: Madrarāja-padānugānāṃ praskandana and the Pandava counter-encirclement (शल्यहतानन्तराणि—मद्रराजपदानुगानां प्रस्कन्दनम्)
ततस्तं विरथं दृष्टवा कृप: शारद्वत: प्रभो
tatastam virathaṃ dṛṣṭvā kṛpaḥ śāradvataḥ prabho
അപ്പോൾ അവനെ രഥരഹിതനായി കണ്ട ശാരദ്വതപുത്രൻ കൃപൻ, ഹേ പ്രഭോ, രാജാവിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു—യുദ്ധത്തിന്റെ ഘോര വഴിത്തിരിവുകളിൽ വീരരുടെ അസഹായതയും വെളിവാകുന്നു; ധർമ്മ-കർതവ്യത്തിന്റെ നിർദയമായ ആവശ്യവും അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നു।
संजय उवाच
Educational Q&A
The line highlights the battlefield reality that status and advantage can reverse instantly; a warrior may become chariotless, yet the ethical demand of kṣatriya-duty persists. It also frames a response by a senior figure (Kṛpa), suggesting counsel or reaction shaped by responsibility rather than mere triumphalism.
Sañjaya narrates to the king that Kṛpa notices a key warrior has become viratha (without a chariot). This observation marks a turning point in the combat situation and sets up Kṛpa’s ensuing words or action in response to that vulnerability.