Shloka 583
Śalya–Yudhiṣṭhira Duel and the Discharge of the Śakti (शल्यवधप्रसङ्गः)
दृष्टवा सर्वाणि सैन्यानि नाध्यवस्यंस्तयोर्जयम् । जैसे वसनन््त-ऋतुमें फ़ूले हुए दो पलाशके वृक्ष शोभा पाते हों, वैसे ही उन दोनोंकी शोभा हो रही थी। प्राणोंकी बाजी लगाकर युद्धका जूआ खेलते हुए उन मदमत्त महामनस्वी एवं दीप्तिमान् वीरोंको देखकर सारी सेनाएँ यह निश्चय नहीं कर पाती थीं कि इन दोनोंमें किसकी विजय होगी
sañjaya uvāca | dṛṣṭvā sarvāṇi sainyāni nādhyavasyan tayor jayam | yathā vasantar̥tau phūlitau dvau palāśa-vṛkṣau śobhāṃ prāpnuyātām, tathā tayor ubhayor api śobhā babhūva | prāṇānāṃ bājīṃ lagitvā yuddha-jūaṃ krīḍantau madamattau mahāmanasvī dīptimantau ca vīrau dṛṣṭvā sarvāḥ senā na niścetuṃ śekuḥ—anayoḥ kasya vijayo bhaviṣyatīti ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—എല്ലാ സൈന്യങ്ങളും കണ്ടിട്ടും ആ രണ്ടുപേരിൽ ആരുടെ ജയമെന്നു നിശ്ചയിക്കാനായില്ല। വസന്തത്തിൽ പുഷ്പഭാരിതമായ രണ്ട് പലാശവൃക്ഷങ്ങൾ എങ്ങനെ ശോഭിക്കുമോ, അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു അവരുടെ ദീപ്തി। പ്രാണങ്ങളെ പണമായി വെച്ച് യുദ്ധത്തിന്റെ ചൂതാട്ടം കളിക്കുന്ന, രണമദത്തിൽ മത്തനായ, മഹാമനസ്സുള്ള, ദീപ്തിമാനായ ആ വീരദ്വയത്തെ കണ്ടു സൈന്യങ്ങൾ—വിജയം ആരുടേത്?—എന്ന് തീർപ്പാക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral and existential uncertainty of war: even when valor and brilliance are equal, victory cannot be confidently predicted. It also critiques the notion of war as a ‘game’ by highlighting that the stake is life itself.
Sañjaya describes a moment in battle where two outstanding warriors appear equally splendid and formidable—like twin palāśa trees in spring—so that the watching armies cannot judge which of them will prevail.