Shloka 45
शल्यस्य पाण्डवसेनापीडनम् — Śalya’s Assault on the Pāṇḍava Host
with Omens and Bhīma’s Counter
शुशुभे भरतश्रेष्ठो गिरिस्थ इव केसरी । तब सुतसोमके उस रथपर आरूढ़ हो भरतश्रेष्ठ नकुल पर्वतपर बैठे हुए सिंहके समान सुशोभित होने लगे ।। अन्यत् कार्मुकमादाय सुषेणं समयोधयत्,उन्होंने दूसरा धनुष हाथमें लेकर सुषेणके साथ युद्ध आरम्भ कर दिया। वे दोनों महारथी वीर बाणोंकी वर्षाद्वारा एक-दूसरेसे टक्कर लेकर परस्पर वधके लिये प्रयत्न करने लगे
śuśubhe bharataśreṣṭho giristha iva kesarī | tataḥ sutasomake tasmin rathopārūḍho bharataśreṣṭho nakulaḥ parvatopaviṣṭha iva siṃhaḥ suśobhitavān || anyat kārmukam ādāya suṣeṇaṃ samayodhayat | tau ubhau mahārathī vīrau bāṇavarṣair anyonyam āhṛtya paraspara-vadhāya yatnam akurvatām ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സുതസോമന്റെ രഥത്തിൽ കയറിയ ഭരതശ്രേഷ്ഠനായ നകുലൻ, പർവ്വതത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സിംഹംപോലെ ദീപ്തനായി ശോഭിച്ചു. പിന്നെ മറ്റൊരു ധനുസ്സെടുത്തു സുഷേണനോടു യുദ്ധം തുടങ്ങി. ആ രണ്ടു വീര മഹാരഥികളും അമ്പുവർഷംകൊണ്ട് പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടി, ഒരുവനെയൊരുവൻ വധിക്കുവാൻ ശ്രമിച്ചു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds kṣatriya-ethics in wartime: steadfast courage, readiness, and skill are praised, yet the scene also underscores the grim inevitability of mutual destruction in a dharma-fractured conflict—valor operating within a tragic moral landscape.
Nakula mounts Sutasoma’s chariot and appears majestic like a mountain-lion. He takes up another bow and begins fighting Suṣeṇa; both are described as mahārathas exchanging dense showers of arrows, each attempting to kill the other.