Shloka 40
शल्यस्य पाण्डवसेनापीडनम् — Śalya’s Assault on the Pāṇḍava Host
with Omens and Bhīma’s Counter
समुद्यम्य च चिक्षेप सत्यसेनस्य संयुगे । तदनन्तर रथपर खड़े हुए अतिरथी वीर नकुलने एक रथशक्ति हाथमें ली, जिसमें सोनेका डंडा लगा हुआ था। उसका अग्रभाग कहीं भी कुण्ठित होनेवाला नहीं था। प्रभो! तेलमें धोकर साफ की हुई वह निर्मल शक्ति जीभ लपलपाती हुई महाविषैली नागिनके समान प्रतीत होती थी। नकुलने युद्धस्थलमें सत्यसेनको लक्ष्य करके ऊपर उठाकर वह रथशक्ति चला दी ।। ३८-३९ $ ।। सा तस्य हृदयं संख्ये बिभेद च तथा नूप
saudyamya ca cikea satyasenasya sayuge | tadanantara rathopari khae sthito 'tirathb vbra nakula b rathabakti p01in01 gh2btv01 suvara-daa-yukt01m | asy01 agrabh01ga kv01pi na kuhita bhavati | prabho tailena dhot01 ucir e01 nirmal01 akti jihv01-lapalap01yukt01 mah01-viab n01gin2bva pratibh01ti | nakula yuddha-sthale satyasena laky2b-ktya 6brdhva ktya t01 rathaakti pr01hiot || s01 tasya hd01ya sakhy13 bibh13da ca tath01 ...
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സമരത്തിൽ അതിരഥവീരനായ നകുലൻ സ്വർണ്ണദണ്ഡമുള്ള രഥശക്തി എടുത്തുയർത്തി. അതിന്റെ അഗ്രഭാഗം അകുണ്ഠവും അപ്രതിഹതവും ആയിരുന്നു. എണ്ണയിൽ കഴുകിയ ആ ശക്തി നിർമല തേജസ്സോടെ തിളങ്ങി; നാവുപോലെ ലേലിഹാനം ചെയ്യുന്ന അതിന്റെ ധാര മഹാവിഷസർപ്പിണിയെപ്പോലെ തോന്നി. യുദ്ധഭൂമിയിൽ സത്യസേനനെ ലക്ഷ്യമാക്കി നകുലൻ അതിനെ ഉയർത്തി എറിഞ്ഞു; അത് സമരത്തിൽ അവന്റെ ഹൃദയം ഭേദിച്ച് കുത്തിപ്പാഞ്ഞു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the kshatriya ethos of decisive action and mastery of arms in a righteous war narrative: weapons are described with awe, yet their use immediately yields grave consequences, reminding the reader that prowess in battle carries moral weight and irreversible results.
Sanjaya describes Nakula selecting and lifting a gleaming chariot-spear (shakti), likening it to a venomous serpent, then aiming at Satyasena and hurling it so that it pierces him in the midst of combat.