Shloka 52
शल्यपर्वणि प्रथमाध्यायः — Karṇa-vadha-anantaraṃ Śalya-niyogaḥ, Saṃjayasya Dhṛtarāṣṭra-nivedanam
तथेमे सुद्दद: सर्वे भ्राम्पते मे मनो भूशम् । फिर सारी स्त्रियाँ और यशस्विनी गान्धारी देवी भी फूट-फ़ूटकर रोने लगीं। नरश्रेष्ठ! तत्पश्चात् बहुत देरके बाद बारंबार मोहित होते हुए धृतराष्ट्रने विदुरसे कहा--“ये सारी स्त्रियाँ और यशस्विनी गान्धारी देवी भी यहाँसे चली जायूँ। ये समस्त सुहृद् भी अब यहाँसे पधारें; क्योंकि मेरा चित्त अत्यन्त भ्रान्त हो रहा है' ।। एवमुक्तस्तत: क्षत्ता ता: स्त्रियो भरतर्षभ
tathā ime suhṛdaḥ sarve bhrāmyate me mano bhṛśam | … evam uktas tataḥ kṣattā tāḥ striyo bharatarṣabha ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—“ഇവിടെയുള്ള സകല സുഹൃത്തുക്കളും അങ്ങനെ തന്നെ; എന്റെ മനസ്സ് അത്യന്തം കലങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.” പിന്നെ ഏറെ സമയം കഴിഞ്ഞ്, ധൃതരാഷ്ട്രൻ വീണ്ടും വീണ്ടും മോഹത്തിലാഴ്ന്ന് വിദുരനോട് പറഞ്ഞു—“ഈ സ്ത്രീകളെല്ലാം, യശസ്വിനിയായ രാജ്ഞി ഗാന്ധാരിയും, ഇവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെടട്ടെ. ഈ സുഹൃത്തുക്കളും ഇപ്പോൾ മാറിപ്പോകട്ടെ; കാരണം എന്റെ ചിത്തം പൂർണ്ണമായി ഭ്രാന്തിലായിരിക്കുന്നു.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ ഭരതർഷഭ, ക്ഷത്താ (വിദുരൻ) ആ സ്ത്രീകളോട് അറിയിച്ചു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Unrestrained grief can overwhelm discernment; in moments of intense sorrow, a ruler’s mind may lose steadiness, making wise counsel and emotional restraint essential to uphold dharma.
In the wake of calamity, the women and Queen Gāndhārī are weeping. Dhṛtarāṣṭra, overcome and mentally unsteady, asks Vidura to have the women and the assembled well-wishers leave, because his mind is in extreme confusion.