Shloka 82
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
ऊरुस्तम्भगृहीताश्व कश्मलाभिहतौजस: । विनदन्तो भुशं त्रस्ता: समासीदन् परस्परम्,उनकी जाँघें अकड़ गयी थीं। मोहवश उनका बल और उत्साह मारा गया था। वे भयभीत हो जोर-जोरसे चीखते हुए एक-दूसरेसे लिपट जाते थे
ūrūstambha-gṛhītāśva kaśmalābhihataujasaḥ | vinadanto bhuśaṃ trastāḥ samāsīdan parasparam ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— അവരുടെ തുടകൾ പിടിവലിയിൽ പിടിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ കട്ടിയായി; കുതിരകളും പിടിച്ചിരുത്തപ്പെട്ടതുപോലെ നിശ്ചലമായി. മോഹം അവരുടെ ബലവും ഉത്സാഹവും തകർത്തു. അവർ അത്യന്തം ഭീതിയോടെ ഉച്ചത്തിൽ നിലവിളിച്ച് പരസ്പരം ചേർന്നു പിടിച്ചു।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how terror and delusion (kaśmala) can instantly destroy courage and competence, reducing warriors to helplessness; it implicitly warns that violence driven by confusion and adharma breeds panic, collapse, and loss of inner strength.
In Sañjaya’s report of the night’s events, the combatants are overwhelmed by fear: their bodies stiffen, their horses seem immobilized, and they cry out and cling to one another, showing a breakdown of martial order amid the nocturnal horror.