Shloka 9
अध्याय ६४ — सभामध्ये क्रोध-निवारणम्
Restraint of wrath in the royal assembly
भिनत्ति शिरसा शैलमहिं भोजयते च य: । धीरेव कुरुते तस्य कार्याणामनुशासनम् | यो बलादनुशास्तीह सोअमित्रं तेन विन्दति,जिनसे प्रेरित होकर मनुष्य अपने सिरसे पर्वतको विदीर्ण करना चाहता है--अर्थात् पत्थरपर सिर पटककर स्वयं ही अपनेको पीड़ा देता है तथा जिनकी प्रेरणासे मनुष्य सर्पको भी दूध पिलाकर पालता है, उसी सर्वनियन्ताकी बुद्धि समस्त जगत्के कार्योंका अनुशासन करती है। जो बलपूर्वक किसीपर अपना उपदेश लादता है, वह अपने उस व्यवहारके द्वारा उसे अपना शत्रु बना लेता है
bhिनत्ति śirasā śailam ahiṁ bhojayate ca yaḥ | dhīreva kurute tasya kāryāṇām anuśāsanam || yo balād anuśāstīha so 'mitraṁ tena vindati |
ദുര്യോധനൻ പറഞ്ഞു—തന്റെ തലകൊണ്ട് പർവ്വതം പിളർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവനും, പാമ്പിനെ പാലുകൊടുത്ത് വളർത്തുന്നവനും പോലെ, തെറ്റായ പ്രേരണയിൽ മനുഷ്യൻ സ്വയം തന്നെ ദുഃഖിപ്പിക്കുന്നു. എങ്കിലും സ്ഥിരമായ, സർവനിയന്താവായ ബുദ്ധിയേയാണ് എല്ലാ കാര്യങ്ങളുടെയും ക്രമം നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഇവിടെ ബലപ്രയോഗത്തോടെ മറ്റുള്ളവരെ ഭരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ, അതേ പെരുമാറ്റം കൊണ്ടുതന്നെ അവരെ തന്റെ ശത്രുക്കളാക്കുന്നു.
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
Forceful control and imposed instruction breed hostility; wise governance relies on steadiness and appropriate guidance rather than coercion, since coercion turns the other party into an enemy.
In the Sabha Parva context of political counsel and rivalry, Duryodhana reflects on how people can be driven into harmful actions (like headbutting a mountain or rearing a snake) and concludes that ruling others by sheer force backfires by creating enemies.