Shloka 34
Nāradasya Rājadharma-praśnāḥ
Nārada’s Examination of Royal Ethics
विदुस्ते वीर कर्माणि नानवाप्तानि कानिचित् । कृषि आदिके कार्य विश्वसनीय, लोभरहित और बड़े-बूढ़ोंके समयसे चले आनेवाले कार्यकर्ताओंद्वारा ही कराते हो न? राजन्! वीरशिरोमणे! क्या तुम्हारे कार्योंके सिद्ध हो जानेपर या सिद्धिके निकट पहुँच जानेपर ही लोग जान पाते हैं? सिद्ध होनेसे पहले ही तुम्हारे किन्हीं कार्योको लोग जान तो नहीं लेते ।। ३३ डक कच्चित् कारणिका धर्मे सर्वशास्त्रेषु कोविदा: । कारयन्ति कुमारांश्न योधमुख्यांश्ष सर्वश:,तुम्हारे यहाँ जो शिक्षा देनेका काम करते हैं, वे धर्म एवं सम्पूर्ण शास्त्रोंके मर्मज्ञ विद्वान होकर ही राजकुमारों तथा मुख्य-मुख्य योद्धाओंको सब प्रकारकी आवश्यक शिक्षाएँ देते हैं न?
kaccit kāraṇikā dharme sarvaśāstreṣu kovidāḥ | kārayanti kumārāṃś ca yodhamukhyāṃś ca sarvaśaḥ ||
നാരദൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! പരിശീലനവും വിദ്യാഭ്യാസവും ഏൽപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരും ആചാര്യന്മാരും ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരരായി, സമസ്ത ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരാണോ? അവർ രാജകുമാരന്മാർക്കും പ്രധാന യോദ്ധാക്കൾക്കും ആവശ്യമായ എല്ലാ വിദ്യകളും ശാസനകളും സമഗ്രമായി പഠിപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ?
नारद उवाच
Educational Q&A
A ruler’s strength depends on the quality and integrity of those who educate and train the next generation. Instruction must be rooted in dharma and guided by comprehensive knowledge of the śāstras, so that princes and commanders develop disciplined competence rather than mere power.
Nārada is testing and advising the king through a series of ‘kaccit’ questions typical of rāja-nīti. Here he asks whether the kingdom ensures proper, dharma-informed training for royal heirs and leading warriors under truly learned and trustworthy instructors.