Previous Verse
Next Verse

Shloka 30

Śakuni–Duryodhana-saṃvāda: Dyūta-yojanā (Śakuni and Duryodhana on Planning the Dice-Game)

सा हि मांसार्गलं भीष्म मुखात्‌ सिंहस्य खादत: । दन्तान्तरविलग्नं यत्‌ तदादत्तेडल्पचेतना,भीष्म! वह मूर्ख चिड़िया मांस खाते हुए सिंहके दाँतोंमें लगे हुए मांसके टुकड़ेको अपनी चोंचसे चुगती रहती है

sā hi māṁsārgalā bhīṣma mukhāt siṁhasya khādataḥ | dantāntaravilagnaṁ yat tad ādatte ’lpa-cetanā ||

ഭീഷ്മാ! ‘മാംസാർഗലാ’ എന്ന ആ മന്ദബുദ്ധി പക്ഷി, സിംഹം മാംസം തിന്നുമ്പോൾ അതിന്റെ പല്ലുകൾക്കിടയിൽ കുടുങ്ങിയ മാംസക്കഷണങ്ങളെ കൊക്കുകൊണ്ട് കൊത്തി എടുക്കുന്നു.

साshe (that female bird)
सा:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्री, प्रथमा, एकवचन
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
मांस-अर्गलम्a plug/bit of meat (stuck piece)
मांस-अर्गलम्:
Karma
TypeNoun
Rootमांस + अर्गल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, द्वितीया, एकवचन
भीष्मO Bhishma
भीष्म:
TypeNoun
Rootभीष्म (प्रातिपदिक)
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
मुखात्from the mouth
मुखात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, पञ्चमी, एकवचन
सिंहस्यof the lion
सिंहस्य:
TypeNoun
Rootसिंह (प्रातिपदिक)
Formपुं, षष्ठी, एकवचन
खादतःwhile (he) is eating / of (the lion) eating
खादतः:
TypeVerb
Rootखाद् (धातु)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, षष्ठी, एकवचन
दन्त-अन्तर-विलग्नम्stuck between the teeth
दन्त-अन्तर-विलग्नम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदन्त + अन्तर + विलग्न (प्रातिपदिक/कृदन्त-विशेषण)
Formनपुंसक, द्वितीया, एकवचन
यत्which (piece)
यत्:
Karma
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, द्वितीया, एकवचन
तत्that (same piece)
तत्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, द्वितीया, एकवचन
आदत्तेtakes/seizes
आदत्ते:
TypeVerb
Rootआ + दा (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद
अल्प-चेतनाof little understanding / foolish (female)
अल्प-चेतना:
Karta
TypeAdjective
Rootअल्प + चेतना (प्रातिपदिक)
Formस्त्री, प्रथमा, एकवचन

शिशुपाल उवाच

Ś
Śiśupāla
B
Bhīṣma
L
lion (siṁha)
B
bird (māṁsārgalā)
M
meat/flesh (māṁsa)
T
teeth (danta)

Educational Q&A

The verse uses a sharp metaphor to criticize petty, shameless opportunism and reckless speech: a small creature daring to pick scraps from a lion’s mouth symbolizes a person who, lacking discernment, meddles or grabs minor advantage in the presence of great power—inviting danger and moral blame.

In the royal assembly context, Śiśupāla addresses Bhīṣma with contempt, employing a vivid image (a bird pecking meat from between a lion’s teeth) to deride Bhīṣma’s stance and to portray him as foolishly interfering or seeking trifling gains amid formidable forces.