Shloka 2
Śakuni–Duryodhana-saṃvāda: Dyūta-yojanā (Śakuni and Duryodhana on Planning the Dice-Game)
को हि मां भीमसेनाद्य क्षितावहति पार्थिव: | क्षेप्तुं कालपरीतात्मा यथैष कुलपांसन:,भीमसेन! कालने ही इसके मन और बुद्धिको ग्रस लिया है, अन्यथा इस भूमण्डलमें कौन ऐसा राजा होगा, जो मुझपर इस तरह आक्षेप कर सके, जैसे यह कुलकलंक शिशुपाल कर रहा है
ko hi māṁ bhīmasenādya kṣitāvahati pārthivaḥ | kṣeptuṁ kālaparītātmā yathaiṣa kulapāṁsanaḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭീമസേന! ഇന്ന് ഈ ഭൂമിയിൽ എനിക്ക് മേൽ ഇങ്ങനെ കുറ്റാരോപണം എറിയാൻ ഏത് രാജാവിന് ധൈര്യമുണ്ടാകും? കാലം (വിധി) മനസ്സിനെ ഗ്രസിച്ചവനേ—ഈ കുലകലങ്കനായ ശിശുപാലൻ ചെയ്യുന്നതുപോലെ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical restraint in speech and the gravity of reviling elders or the virtuous; it also frames reckless insult as a symptom of being overpowered by Kāla (fate), implying moral blindness that precedes downfall.
In the royal assembly context, Śiśupāla is hurling accusations/insults. Bhīṣma addresses Bhīma, expressing that no rightful king would dare insult him unless driven by fate—thereby condemning Śiśupāla as a ‘disgrace to his lineage.’