Shloka 136
Śiśupāla’s Protest Against the Arghya to Kṛṣṇa (शिशुपाल-आक्षेपः)
राजानो राजपुत्राश्न नानाजनपदेश्वरा: । धृतराष्ट्र, भीष्म, महाबुद्धिमान् विदुर, दुर्योधन आदि सभी भाई, गान्धारराज सुबल, महाबली शकुनि, अचल, वृषक, रथियोंमें श्रेष्ठ कर्ण, बलवान् राजा शल्य, महाबली बाह्लिक, सोमदत्त, कुरुनन्दन भूरि, भूरिश्रवा, शाल, अभश्वत्थामा, कृपाचार्य, द्रोणाचार्य, सिन्धुराज जयद्रथ, पुत्रोंसहित ट्रपद, राजा शाल्व, प्राग्ज्योतिषपुरके नरेश महारथी भगदत्त, जिनके साथ समुद्रके टापुओंमें रहनेवाले सब जातियोंके म्लेच्छ भी थे, पर्वतीय नृपतिगण, राजा बृहद्वधल, पौण्ड्रक वासुदेव, वंगदेशके राजा, कलिंगनरेश, आकर्ष, कुन्तल, मालव आन्दध्र, द्राविड और सिंहलदेशके नरेशगण, काश्मीरनरेश, महातेजस्वी कुन्तिभोज, राजा गौरवाहन, बाह्लिक, दूसरे शूर नृपतिगण, अपने दोनों पुत्रोंके साथ विराट, महाबली मावेल्ल तथा नाना जनपदोंके शासक राजा एवं राजकुमार उस यज्ञमें पधारे थे
vaiśampāyana uvāca | rājāno rājaputrāś ca nānājanapadeśvarāḥ | dhṛtarāṣṭro bhīṣmo mahābuddhimān viduro duryodhanādayaś ca bhrātaraḥ | gāndhārarājaḥ subalaḥ mahābalī śakuniḥ | acalaḥ vṛṣakaḥ rathināṃ śreṣṭhaḥ karṇaḥ | balavān rājā śalyaḥ mahābalī bāhlikaḥ somadattaḥ kurunandanaḥ bhūriḥ bhūriśravāḥ śālaḥ aśvatthāmā kṛpācāryaḥ droṇācāryaḥ | sindhurājaḥ jayadrathaḥ | putraiḥ saha drupadaḥ rājā śālvaḥ | prāgjyotiṣapurasya nareśo mahārathī bhagadattaḥ | samudradvīpanivāsinaḥ sarvajātīyā mlecchāś ca | pārvatīyā nṛpatayaḥ rājā bṛhadvadhaḥ pauṇḍrako vāsudevaḥ | vaṅgadeśasya rājānaḥ kaliṅganareśaḥ | ākarṣaḥ kuntalaḥ mālavaḥ āndhraḥ drāviḍaḥ siṃhaladeśanareśāḥ | kāśmīranareśaḥ mahātejasvī kuntibhojaḥ rājā gauravāhanaḥ bāhlikādayaś ca anye śūrā nṛpatayaḥ | ubhābhyāṃ putrābhyāṃ saha virāṭaḥ mahābalī māvellaḥ ca | nānājanapadeśvarā rājānaś ca rājaputrāś ca tasmin yajñe samāgatāḥ ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ആ യാഗത്തിൽ നാനാജനപദങ്ങളുടെ രാജാക്കളും രാജകുമാരന്മാരും ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു. ധൃതരാഷ്ട്രനും ഭീഷ്മനും, മഹാബുദ്ധിമാനായ വിദുരനും, ദുര്യോധനനും അവന്റെ സഹോദരന്മാരും; ഗന്ധാരരാജൻ സുബലനും മഹാബലനായ ശകുനിയും; അചലനും വൃഷകനും; രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കർണ്ണനും; ബലവാനായ രാജാവ് ശല്യനും; മഹാബലനായ ബാഹ്ലികനും; സോമദത്തനും; കുരുനന്ദനന്മാരായ ഭൂരിയും ഭൂരിശ്രവസും; ശാലനും; അശ്വത്ഥാമാവും; കൃപനും ദ്രോണനും; സിന്ധുരാജൻ ജയദ്രഥനും; പുത്രന്മാരോടുകൂടെ ദ്രുപദനും; രാജാവ് ശാല്വനും; പ്രാഗ്ജ്യോതിഷാധിപനായ മഹാരഥി ഭഗദത്തനും—സമുദ്രദ്വീപവാസികളായ മ്ലേച്ഛജനങ്ങളോടുകൂടെ—പർവ്വതരാജാക്കന്മാരും; ബൃഹദ്വധനും പൗണ്ഡ്രക വാസുദേവനും; വംഗ-കലിംഗരാജാക്കന്മാരും; ആകർഷ, കുന്തല, മാലവ, ആന്ധ്ര, ദ്രാവിഡ, സിംഹളദേശാധിപതികളും; കാശ്മീരരാജനും; മഹാതേജസ്വിയായ കുന്തിഭോജനും; ഗൗരവാഹനനും; ബാഹ്ലികരും മറ്റു ശൂര നൃപന്മാരും; തന്റെ രണ്ടു പുത്രന്മാരോടുകൂടെ വിരാടനും; അതുപോലെ മഹാബലനായ മാവെല്ലയും—ഇങ്ങനെ അനേകം ദേശങ്ങളിലെ രാജാക്കളും രാജകുമാരന്മാരും ആ യാഗത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how yajña and royal assemblies function as public markers of dharma and sovereignty, yet the ethical tension lies in the contrast between outward ritual legitimacy and the inner rivalries of power that can lead to adharma and conflict.
Vaiśampāyana enumerates the many kings, princes, and renowned warriors who arrived from diverse regions to attend the great sacrificial event, emphasizing the scale of the gathering and the political reach of the occasion.