Shloka 4
नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः
Nakula’s Conquest of the Western Quarter
ततः स गण्डकाउछूरो विदेहान् भरतर्षभ:,महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान् २ ।।
tataḥ sa gaṇḍakaucchūro videhān bharatarṣabhaḥ, mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā | hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān || vṛto bharataśārṭūlo dviṣacchoka-vivardhanaḥ |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— തുടർന്ന് ഭാരതശ്രേഷ്ഠനായ മഹാബലൻ ഭീമസേനൻ മുന്നേറി ഗണ്ഡക പ്രദേശവും വിദേഹദേശവും വേഗത്തിൽ ജയിച്ചു. ശത്രുരാജ്യങ്ങളെ തകർക്കുന്ന മഹാബലചക്രം അവനെ ചുറ്റിയിരുന്നു—ആന, കുതിര, രഥങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും കവച-ശസ്ത്രങ്ങളാൽ സുസജ്ജിതവുമായ സൈന്യത്തോടെ. ശത്രുക്കളുടെ ദുഃഖം വർധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ മുന്നേറി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames military expansion as an extension of royal duty (rājadharma): force is organized, disciplined, and directed toward political objectives—subduing hostile realms—rather than portrayed as personal violence. It highlights the ethical ideal that a kṣatriya’s power should operate under command and for the stability of the kingdom.
Vaiśaṃpāyana describes a leading Bharata warrior marching with a large, fully equipped army—elephants, horses, and chariots—to subdue the Gaṇḍaka region and the Videhas, thereby causing fear and grief among enemies as part of a broader campaign of conquest.