Shloka 21
Jarāsandha-nipātana, rāja-mokṣa, and rājasūya-sāhāyya-prārthanā
Jarāsandha’s fall, liberation of kings, and request for support
इस प्रकार श्रीमह्याभारत सभापव॑के अन्तर्गत जरासंधवधपर्वमें श्रीकृष्णजरासंधरसंवादविषयक इक्कीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,हमारे साथ जो तुम्हारा युद्ध होनेवाला है, वह तुम्हारे लिये जैसा स्वर्गलोककी प्राप्तिका साधक हो सकता है, वैसा युद्ध और किसको सुलभ है? मेरे पास बहुत बड़ी सेना एवं शक्ति है, इस घमंडमें आकर मगधदेशकी अगणित सेनाओंद्वारा तुम दूसरोंका अपमान न करो। राजन! प्रत्येक मनुष्यमें बल एवं पराक्रम होता है। महाराज! किसीमें तुम्हारे समान तेज है तो किसीमें तुमसे अधिक भी है
iti prakāraṁ śrīmahābhārate sabhāparvaṇi antargata-jarāsandhavadha-parvaṇi śrīkṛṣṇa-jarāsandha-saṁvāda-viṣayaka ekaviṁśatitamo ’dhyāyaḥ pūrṇaḥ | asmābhiḥ saha yo yuddhaṁ tava bhaviṣyati, sa tava yathā svargaloka-prāpti-sādhakaḥ syāt, tathā yuddhaḥ kasya sulabhaḥ? mama pārśve mahān balavāhinī ca śaktir asti—ity asmin garveṇa māgadha-deśasya agaṇita-senābhiḥ pareṣām apamānaṁ mā kṛthāḥ | rājan! pratyeka-manuṣye balaṁ ca parākramaś ca vidyate | mahārāja! kasyacid tava-samaṁ tejaḥ, kasyacid api tvatto ’dhikaṁ bhavati |
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ സഭാപർവ്വാന്തർഗതമായ ജരാസന്ധവധപർവ്വത്തിൽ, ശ്രീകൃഷ്ണ–ജരാസന്ധ സംവാദവിഷയകമായ ഇരുപത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. “ഞങ്ങളോടു നടക്കാനിരിക്കുന്ന നിന്റെ യുദ്ധം—നിനക്കു സ്വർഗ്ഗമാർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള എത്ര എളുപ്പമുള്ള ഉപായമാകുമോ, അത്തരമൊരു യുദ്ധം മറ്റാർക്കു ഇത്ര സുലഭം? എന്നാൽ മഗധദേശത്തിന്റെ വിപുലസൈന്യങ്ങളും ബലത്തിന്റെ ദർപ്പവും കൊണ്ടു മറ്റുള്ളവരെ നിന്ദിക്കരുത്, അപമാനിക്കരുത്. രാജാവേ, ഓരോ മനുഷ്യനിലും ഏതെങ്കിലും അളവിൽ ബലവും പരാക്രമവും ഉണ്ട്; ചിലരിൽ നിനക്കു തുല്യമായ തേജസ്സും, ചിലരിൽ നിനക്കതിലും അധികമായ തേജസ്സും ഉണ്ട്.”
श्रीकृष्ण उवाच
Educational Q&A
Śrī Kṛṣṇa warns against arrogance born of armies and power: a king should not humiliate others through brute force. True kṣatriya honor lies in righteous conduct and recognizing that valor and brilliance exist in many—some equal, some greater—so pride is ethically dangerous.
In the context of the Kṛṣṇa–Jarāsandha exchange, Kṛṣṇa frames the impending combat as a rare, honor-bearing opportunity (even a heaven-leading act when aligned with kṣatriya duty) and admonishes Jarāsandha not to misuse Magadha’s vast forces to oppress other rulers.