Shloka 22
अध्याय १: महाप्रस्थानारम्भः
The Commencement of the Great Departure
ततः प्ररुरुदु: सर्वा: स्त्रियों दृष्टवा नरोत्तमान्,पहले जूएमें परास्त होकर पाण्डवलोग जिस प्रकार वनमें गये थे उसी प्रकार उस दिन द्रौपदीसहित उन नरोत्तम पाण्डवोंको इस प्रकार जाते देख नगरकी सभी स्त्रियाँ रोने लगीं। परन्तु उन सभी भाइयोंको इस यात्रासे महान् हर्ष हुआ
tataḥ praruruduḥ sarvāḥ striyo dṛṣṭvā narottamān | pūrvaṃ dyūte parāstāḥ pāṇḍavā yathā vanaṃ gatāḥ tathā tasmin divase draupadyā saha tān narottamān pāṇḍavān evaṃ gacchataḥ paśyantyo nagarasya sarvāḥ striyo ruroduḥ | kintu teṣāṃ sarveṣāṃ bhrātṝṇāṃ asyā yātrāyāṃ mahān harṣaḥ abhavat ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ആ നരോത്തമരെ കണ്ടു നഗരത്തിലെ എല്ലാ സ്ത്രീകളും പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. മുമ്പ് പാശകളിയിൽ തോറ്റു പാണ്ഡവർ വനത്തിലേക്കുപോയതുപോലെ, ആ ദിവസം ദ്രൗപദിയോടുകൂടി ആ ശ്രേഷ്ഠ പാണ്ഡവർ പ്രസ്ഥാനം ചെയ്യുന്നതു കണ്ടു അവർ വിലപിച്ചു; എന്നാൽ ആ സഹോദരന്മാർക്ക് ഈ യാത്ര മഹാഹർഷം തന്നെയായി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts public grief with the protagonists’ inner clarity: society mourns the loss of its protectors, while the Pāṇḍavas rejoice in choosing the dharmic culmination—letting go of power and embracing the final journey. It highlights impermanence and the ethical ideal of detachment after fulfilling one’s duties.
As the Pāṇḍavas depart the city on their great final journey, accompanied by Draupadī, the city’s women cry upon seeing them leave. The scene is explicitly likened to the earlier departure to the forest after the dice-game defeat, but now the brothers themselves feel great joy in this purposeful departure.