Shloka 60
संजय उवाच एवं ब्रुवति पुत्रे ते सैनिका भृशविक्षता: । अनवेक्ष्यैव तद्वाक्यं प्राद्रवन् सर्वतो दिश:,संजय कहते हैं--महाराज! आपका पुत्र इस प्रकार व्याख्यान देता ही रह गया; किंतु अत्यन्त घायल हुए सैनिक उसकी बातपर ध्यान दिये बिना ही सम्पूर्ण दिशाओंमें भाग गये
sañjaya uvāca evaṃ bruvati putre te sainikā bhṛśavikṣatāḥ | anavekṣyaiva tadvākyaṃ prādravan sarvato diśaḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാ! നിങ്ങളുടെ പുത്രൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, അത്യന്തം പരിക്കേറ്റ സൈനികർ അവന്റെ വാക്കുകളെ അവഗണിച്ച് എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a practical ethical lesson about leadership and persuasion in crisis: when people are overwhelmed by pain and fear, mere exhortation—however confident—may fail. In war, the consequences of violence (wounds, panic) can dissolve discipline, showing the limits of command without morale and security.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Duryodhana continues speaking, but the Kaurava soldiers, badly wounded, do not attend to his speech and instead scatter, fleeing in all directions—signaling a breakdown of the army’s cohesion at that moment.