Shloka 74
कर्णनिधनवृत्तान्तनिवेदनम् | Reporting Karṇa’s Fall to Yudhiṣṭhira
त॑ हन्यां चेत् केशव जीवलोके स्थाता नाहं कालमप्यल्पमात्रम् । ध्यात्वा नूनं होनसा चापि मुक्तो वध राज्ञो भ्रष्टवीर्यो विचेता:,केशव! यदि मैं युधिष्ठिरको मार डालूँ तो इस जीव-जगतमे थोड़ी देर भी मैं जीवित नहीं रह सकता। यदि किसी तरह पापसे छूट जाऊँ तो भी राजा युधिष्ठिरके वधका चिन्तन करके जी नहीं सकता। निश्चय ही इस समय मैं किंकर्तव्यविमूढ़ होकर पराक्रमशून्य और अचेत- सा हो गया हूँ
taṁ hanyāṁ cet keśava jīvaloke sthātā na ahaṁ kālam api alpamātram | dhyātvā nūnaṁ hīnasā cāpi mukto vadhaṁ rājño bhraṣṭavīryo vicetāḥ ||
അർജുനൻ പറഞ്ഞു— “കേശവാ! ഞാൻ അവനെ വധിച്ചാൽ, ഈ ജീവലോകത്തിൽ ഒരു ക്ഷണമെങ്കിലും ജീവിച്ചിരിക്കാനാവില്ല. എങ്ങനെയെങ്കിലും പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായാലും, രാജാവിനെ വധിക്കണമെന്ന ചിന്ത ചെയ്ത ശേഷം ഞാൻ ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല. തീർച്ചയായും ഈ വേളയിൽ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് അറിയാതെ മയങ്ങി, വീര്യം നഷ്ടപ്പെട്ടു, പ്രായം അചേതനനായിത്തീർന്നിരിക്കുന്നു.”
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the primacy of conscience and dharma over mere victory: even imagining an unrighteous act—killing one’s rightful king/elder—destroys inner stability. It shows that freedom from external consequences does not erase moral injury; the mind cannot live with adharma.
Arjuna addresses Kṛṣṇa (Keśava) in a moment of intense ethical turmoil. He declares that killing Yudhiṣṭhira is unthinkable: he would not be able to live even briefly, and even if absolved of sin he could not endure the very thought of such a deed. He confesses confusion and loss of valor, seeking guidance.