Shloka 116
अर्जुनस्य शीघ्रप्रयाणं भीम-शकुनियुद्धं च
Arjuna’s Rapid Advance and the Bhīma–Śakuni Encounter
रथैर्तताश्वसूतैश्व हतारोहैश्न वाजिभि:,रथोंके घोड़े और सारथि, घोड़ोंके सवार, हाथियोंके आरोही, महावत और स्वयं हाथी भी मारे गये थे। महाराज! इन सबने परस्पर प्रहार करके घोर जनसंहार मचा दिया था
rathair tathāśvasūtaiś ca hatārohāś ca vājibhiḥ |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രഥങ്ങളും തകർന്നു വീണു; അവയുടെ കുതിരകളും സാരഥികളും കൊല്ലപ്പെട്ടു. അശ്വാരോഹികളും കുതിരകളും വധിക്കപ്പെട്ടു. ആ ഘോര സംഘർഷത്തിൽ ഇരുപക്ഷവും പരസ്പരം നിയന്ത്രണമില്ലാതെ പ്രഹരിച്ച് യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭീകരമായ ജനക്ഷയം വിതറി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the dehumanizing momentum of war: when mutual retaliation becomes the sole rule, destruction spreads to warriors and the very instruments of battle. Ethically, it warns how anger and vengeance can eclipse discrimination (viveka), producing collective ruin even when framed as kṣatriya-duty.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the intensity of the fighting: chariots, horses, charioteers, and mounted fighters are being cut down in large numbers. The description emphasizes a chaotic, reciprocal onslaught leading to severe carnage.