Shloka 115
अर्जुनस्य शीघ्रप्रयाणं भीम-शकुनियुद्धं च
Arjuna’s Rapid Advance and the Bhīma–Śakuni Encounter
नानावस्थाश्व योधानां बभूवुस्तत्र युद्धयताम् । तदनन्तर पुनः अत्यन्त घोर एवं अद्भुत युद्ध होने लगा। वहाँ युद्ध करते हुए योद्धाओंकी विभिन्न अवस्थाएँ प्रकट होने लगीं ।। ११४ $ ।। एकेषुनिहतैरश्वैः काम्बोजैर्यवनै: शकैः
nānāvasthāśva-yodhānāṁ babhūvus tatra yuddhayatām | tad-anantaraṁ punaḥ atyanta ghora evaṁ adbhuta yuddhaṁ hone lagā | tatra yuddhaṁ kurvatāṁ yodhānāṁ vividhā avasthāḥ prakaṭī-babhūvuḥ || 114 || ekeṣu-nihatair aśvaiḥ kāmbojair yavanaiḥ śakaiḥ
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന യോദ്ധാക്കളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് അശ്വാരോഹികളിൽ, പലവിധ അവസ്ഥകളും ഗതികളും വെളിവാകാൻ തുടങ്ങി. അതിനുശേഷം വീണ്ടും ആ സമരം അത്യന്തം ഘോരവും അത്ഭുതകരവുമായി കത്തിപ്പടർന്നു. കാംബോജർ, യവനർ, ശകർ—അമ്പുകളാൽ കുതിരകൾ വീണവരുടെ നിലയും അവിടെ തന്നെ പ്രകടമായി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the battlefield truth that fortunes shift rapidly: in war, many 'states' (avasthāḥ)—strength, panic, injury, collapse—become openly visible. Ethically, it highlights the stark cost of violence and the impermanence of power and prowess.
Sañjaya describes the battle intensifying into an extremely dreadful yet astonishing spectacle, where the differing conditions of fighters are plainly seen. The narration then turns toward a scene involving Kāmboja, Yavana, and Śaka contingents whose horses are brought down by arrows.