Previous Verse
Next Verse

Shloka 363

कर्णभीमसमागमः | Karṇa–Bhīma Encounter

पूरयन्निव घोषेण मेघगम्भीरया गिरा । तब सम्पूर्ण अस्त्रोंके संचालनमें कुशल, परम बुद्धिमान्‌ एवं बलवान राजा दुर्योधनने मद्रदेशके राजा पृथ्वीपति शल्यको सम्बोधित करके अपने स्वरसे वहाँके प्रदेशको गुँजाते हुए मेघके समान गम्भीर वाणीद्वारा इस प्रकार कहा--

sañjaya uvāca | pūrayann iva ghoṣeṇa meghagambhīrayā girā | tataḥ sampūrṇāstrāṇāṃ sañcālane kuśalaḥ paramabuddhimān balavān rājā duryodhanaḥ madradeśasya rājānaṃ pṛthvīpatiṃ śalyaṃ sambodhayitvā svareṇa tatra pradeśaṃ guñjayann iva meghavat gambhīrayā vāṇyā evam uvāca ||

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മേഘഗംഭീരമായ ഗർജ്ജനസദൃശമായ മുഴക്കമുള്ള വാണിയാൽ ആ പ്രദേശം മുഴുവൻ നിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ, സമസ്തായുധപ്രയോഗത്തിൽ നിപുണനും പരമബുദ്ധിമാനും ബലവാനുമായ രാജാ ദുര്യോധനൻ മദ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂപതി രാജാവായ ശല്യനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു. തന്റെ സ്വരത്തിൽ ആ സ്ഥലം മുഴുവൻ പ്രതിധ്വനിപ്പിച്ച്, മേഘസമമായ ഗംഭീരവാണിയിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—

पूरयन्filling, resounding
पूरयन्:
Karta
TypeVerb
Rootपूरयत् (√पूर्/पूरय्)
Formpresent active, Masculine, Nominative, Singular
इवas if, like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
घोषेणwith a sound/roar
घोषेण:
Karana
TypeNoun
Rootघोष
FormMasculine, Instrumental, Singular
मेघगम्भीरयाdeep like a cloud
मेघगम्भीरया:
Karana
TypeAdjective
Rootमेघ-गम्भीर
FormFeminine, Instrumental, Singular
गिराwith speech/voice
गिरा:
Karana
TypeNoun
Rootगिर्
FormFeminine, Instrumental, Singular
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
सम्पूर्णcomplete, fully equipped
सम्पूर्ण:
TypeAdjective
Rootसम्पूर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
अस्त्राणाम्of weapons/missiles
अस्त्राणाम्:
TypeNoun
Rootअस्त्र
FormNeuter, Genitive, Plural
सञ्चालनेin the handling/operation
सञ्चालने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसञ्चालन
FormNeuter, Locative, Singular
कुशलःskilled
कुशलः:
TypeAdjective
Rootकुशल
FormMasculine, Nominative, Singular
परमबुद्धिमान्supremely intelligent
परमबुद्धिमान्:
TypeAdjective
Rootपरम-बुद्धिमत्
FormMasculine, Nominative, Singular
एवindeed, certainly
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
बलवान्strong
बलवान्:
TypeAdjective
Rootबलवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
दुर्योधनःDuryodhana
दुर्योधनः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्योधन
FormMasculine, Nominative, Singular
मद्रदेशस्यof the Madra country
मद्रदेशस्य:
TypeNoun
Rootमद्र-देश
FormMasculine, Genitive, Singular
राजानम्the king
राजानम्:
Karma
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Accusative, Singular
पृथ्वीपतिम्lord of the earth (sovereign)
पृथ्वीपतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथ्वीपति
FormMasculine, Accusative, Singular
शल्यंShalya
शल्यं:
Karma
TypeNoun
Rootशल्य
FormMasculine, Accusative, Singular
सम्बोधितhaving addressed
सम्बोधित:
TypeVerb
Rootसम्-√बुध् (सम्बोधयति) → सम्बोधित
Formpast passive, Masculine, Nominative, Singular
स्वरेणwith (his) voice
स्वरेण:
Karana
TypeNoun
Rootस्वर
FormMasculine, Instrumental, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
प्रदेशम्the region
प्रदेशम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रदेश
FormMasculine, Accusative, Singular
गुञ्जयन्making resound
गुञ्जयन्:
Karta
TypeVerb
Rootगुञ्जयत् (√गुञ्ज्/गुञ्जय्)
Formpresent active, Masculine, Nominative, Singular
मेघवत्like a cloud
मेघवत्:
TypeIndeclinable
Rootमेघवत्
गम्भीरयाdeep, grave
गम्भीरया:
Karana
TypeAdjective
Rootगम्भीर
FormFeminine, Instrumental, Singular
वाचाwith speech/words
वाचा:
Karana
TypeNoun
Rootवाच्
FormFeminine, Instrumental, Singular
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Root√वच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Duryodhana
Ś
Śalya
M
Madra-deśa (Madra country)