Shloka 6
काकोपमोपदेशः
The Crow-and-Swan Exemplum as Counsel to Karṇa
(सर्वसैन्यमुदीक्ष्यैव क्रोधादुद्वृत्तलोचन: । दृष्टवा धर्मसुतं चापि सैन्यमध्ये व्यवस्थितम् ।। श्रिया ज्वलन्तं कौन्तेयं यथा वज्रधरं युधि ।) दुर्योधन: समालक्ष्य धर्मराजं युधिष्ठिरम्
sarvasainyam udīkṣyaiva krodhād udvṛttalocanaḥ | dṛṣṭvā dharmasutaṃ cāpi sainyamadhye vyavasthitam || śriyā jvalantaṃ kaunteyaṃ yathā vajradharaṃ yudhi | duryodhanaḥ samālakṣya dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സകലസൈന്യവും നിരീക്ഷിച്ച ഉടൻ ക്രോധത്താൽ അവന്റെ കണ്ണുകൾ ഉന്മത്തമായി. സൈന്യമദ്ധ്യേ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ധർമ്മസുതൻ യുധിഷ്ഠിരനെ അവൻ കണ്ടു—കുന്തീപുത്രൻ രാജശ്രീയിൽ ജ്വലിച്ച്, യുദ്ധത്തിൽ വജ്രധാരി ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ. ഇങ്ങനെ ദുര്യോധനൻ ധർമ്മരാജൻ യുധിഷ്ഠിരനിലേക്കു ദൃഷ്ടി ഉറപ്പിച്ചു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights an ethical contrast: anger-driven perception (Duryodhana’s wrath) confronts the radiance of dharma embodied in Yudhiṣṭhira. Even on a battlefield, true authority is portrayed as rooted in righteousness and inner steadiness, not in rage or envy.
Sañjaya describes Duryodhana scanning the armies and then noticing Yudhiṣṭhira standing prominently amid the troops, shining with majesty. Yudhiṣṭhira is compared to Indra in battle, emphasizing his commanding presence and the moral weight he carries as Dharmarāja.