Shloka 2
Chapter 12: Arjuna’s suppression of the Saṃśaptakas and duel with Aśvatthāmā
Drauṇi
संजय कहते हैं--राजन्! उन दोनों सेनाओंके हाथी, घोड़े और मनुष्य बहुत प्रसन्न थे। देवताओं तथा असुरोंके समान प्रकाशित होनेवाली वे दोनों विशाल सेनाएँ परस्पर भिड़कर अस्त्र-शस्त्रोंका प्रहार करने लगीं ।। ततो नररथाश्रेभा: पत्तयश्षोग्रविक्रमा: । सम्प्रहारान् भृशं चक्रुर्देहपाप्मासुनाशनान्,तथैव पाण्डवा राजंस्तव पुत्रस्य वाहिनीम् । कर्णस्य प्रमुखे क्रुद्धा निजघ्नुस्ते महारथा: राजन! इसी प्रकार क्रोधमें भरे हुए महारथी पाण्डव भी कर्णके सामने ही आपके बेटेकी सेनाका विनाश करने लगे
sañjaya uvāca—rājan! ubhayor api senayor hastinaḥ aśvāś ca manuṣyāś ca sumanasaḥ āsan. devāsura-samābhāsaḥ te dve vipulāḥ senāḥ parasparaṁ saṁnipatya astrāṇi śastrāṇi ca prahartuṁ pravavṛtuḥ. tato nara-ratha-śreṣṭhāḥ pattayaś cogra-vikramāḥ samprāhārān bhṛśaṁ cakrur deha-pāpmāsu-nāśanān. tathaiva pāṇḍavā rājan tava putrasya vāhinīm karṇasya pramukhe kruddhā nijaghnus te mahārathāḥ.
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! അപ്പോൾ ഇരുസേനകളിലെയും ആനകളും കുതിരകളും പാദാതികളും അത്യന്തം ഉല്ലാസത്തിലായിരുന്നു. ദേവാസുരന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തമായ ആ രണ്ടു മഹാസേനകൾ പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടി അസ്ത്രശസ്ത്രപ്രഹാരം ആരംഭിച്ചു. തുടർന്ന് ശ്രേഷ്ഠരഥികളും ഉഗ്രവിക്രമ പാദാതികളും ദേഹവും പ്രാണവും നശിപ്പിക്കുന്ന ഭീകരാക്രമണങ്ങൾ നടത്തി. അതുപോലെ, രാജാവേ! കർണന്റെ മുമ്പിൽ തന്നേ കോപത്തിൽ ജ്വലിച്ച പാണ്ഡവ മഹാരഥികൾ നിന്റെ പുത്രന്റെ സേനയെ സംഹരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how exhilaration and anger in war quickly become engines of destruction: once armies collide, the momentum of pride and wrath overwhelms restraint, leading to the loss of bodies and lives. It implicitly warns that unchecked krodha (anger) and martial excitement eclipse compassion and discernment, even among the greatest warriors.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that both armies—elephants, horses, and foot-soldiers—are eager and radiant as they clash. Fierce close combat begins with astras and śastras. In particular, the Pāṇḍava mahārathas, enraged, attack and destroy Duryodhana’s forces right in Karṇa’s presence at the front.